![]()
Some sections on this site can only be properly viewed using the MOZPALI Font for the insertion of diacritical marks. If you wish to view these items properly, download this font and install it: [ PC: download here] [Mac: download here]
References:
PTS: The Digha Nikaya, III, #33: SaøgØti-Suttanta edited by J. Estlin Carpenter, pp.207
The Pali is based on the Sri Lanka Buddha Jayanti Tipitaka Series, proofed against the Pali Text Society edition.
Evaµ me sutaµ:
Ekaµ samayaµ Bhagav¤ Mallesu c¤rikaµ caram¤no mahat¤ bhikkhu-saøghena saddhiµ pa¾ca-mattehi bhikkhu-satehi yena P¤v¤ n¤ma Mall¤naµ nagaraµ tad avasarØ. Tatra sudaµ Bhagav¤ P¤v¤yaµ viharati Cundassa kamm¤ra-puttassa amba-vane.
Tena kho pana samayena P¤veyyak¤naµ Mall¤naµ Ubbhatakaµ nama navaµ santh¤g¤raµ acira-k¤ritaµ hoti anajjh¤vutthaµ Sama¼ena v¤ Br¤hma¼ena v¤ kenaci v¤ manussa-bh¬tena. Assosuµ kho P¤veyyak¤ Mall¤: Bhagav¤ kira Mallesu c¤rikaµ caram¤no mahat¤ bhikkhu-saøghena saddhiµ pa¾ca-mattehi bhikkhu-satehi P¤vaµ anuppatto P¤v¤yaµ viharati Cundassa kamm¤ra-puttassa amba-vane' ti. Atha kho P¤veyyak¤ Mall¤ yena Bhagav¤ ten'upasaøkamisu, upasaøkamitv¤ Bhagavantaµ abhiv¤detv¤ ekamantaµ nisØdiµsu. Ekamantaµ nisinn¤ kho P¤veyyak¤ Mall¤ Bhagavantaµ etada vocuµ:
'Idha bhante P¤veyyak¤naµ Mall¤naµ Ubbhatakaµ nama navaµ santh¤g¤raµ acira-k¤ritaµ anajjh¤vutthaµ Sama¼ena v¤ Br¤hma¼ena v¤ kenaci v¤ manussa-bh¬tena. [ 208 ] Taµ bhante Bhagav¤ paĀhamaµ paribhu¾jatu, Bhagavat¤ paĀhamaµ paribhuttaµ pacc¤ P¤veyyak¤naµ Mall¤naµ dØgha-rattaµ hit¤ya sukh¤y¤' ti.
Adhiv¤sesi Bhagav¤ tu¼hØbh¤vena.
Atha kho P¤veyyak¤ Mall¤ Bhagavato adiv¤sanaµ viditv¤, uĀĀh¤y'¤san¤ Bhagavantaµ abhiv¤detv¤, padakkhi¼aµ katv¤ yena santh¤g¤raµ ten'upasaøkamiµsu, upasaøkamitv¤ sabba-santhariµ santh¤garaµ santhar¤petv¤ ¤san¤ni pa¾¾apetv¤, udaka-ma¼ikaµ patiĀĀhapetv¤, telappadØpaµ ¤ropetv¤, yena Bhagav¤ ten'upasaøkamiµsu. Upasaøkamitv¤ Bhagavantaµ abhiv¤detv¤ ekamantaµ aĀĀhaµsu. Ekamantaµ Āhit¤ kho te P¤veyyak¤ Mall¤ Bhagavantaµ etad avocuµ:
'Sabba-santhariµ santhataµ bhante santh¤g¤raµ, ¤san¤ni pa¾¾att¤ni, udaka-ma¼iko patiĀĀh¤pito, telappadØpo ¤ropito, yassa'd¤ni bhante Bhagav¤ k¤laµ ma¾¾atØ' ti.
Atha kho Bhagav¤ niv¤setv¤ patta-cØvaram ¤d¤ya saddhiµ bhikkhu-saøghena yena santh¤g¤raµ ten'upasaøkami. Upasaøkamitv¤ p¤de pakkh¤letv¤ santh¤g¤raµ pavisitv¤ majjhimaµ-thamhaµ niss¤ya puratth¤bhimukho nisØdi. Bhikkhu-saøgho pi p¤de pakkh¤letv¤ sath¤g¤raµ pavisitv¤ pacchimaµ bhittiµ niss¤ya puratth¤- [ 209 ] bhimukho nisØdi Bhagavantaµ yeva purakkhatv¤. P¤veyyak¤ pi kho Mall¤ p¤de pakkh¤letv¤ santh¤g¤raµ pavisitv¤ puratthimaµ bhittiµ niss¤ya pacch¤bhimukh¤ nisØdiµsu Bhagavantaµ yeva purakkhatv¤. Atha kho Bhagav¤ P¤veyyake Malle bahud ev¤ rattiµ dhmmiy¤ kath¤ya sandassetv¤ sam¤dapetv¤ samuttejetv¤ sampahaµsetv¤ uyyojesi:
'Abhikkant¤ kho V¤seĀĀh¤ ratti, yassa d¤ni tumhe k¤laµ ma¾¾ath¤' ti.
'Evaµ bhante' ti kho P¤veyyak¤ Mall¤ Bhagavato paĀissutv¤ uĀĀh¤y'¤san¤ Bhagavantaµ abhiv¤detv¤ padakkhi¼aµ katv¤ pakkamiµsu.
Atha kho Bhagav¤ acira-pakkantesu Mallesu tu¼hØ-bh¬taµ tu¼hØ-bh¬taµ bhikkhu-saøghaµ anuviloketv¤ ¤yasmantaµ S¤riputtaµ ¤mantesi:
'Vigata-thina-middho kho S¤riputta bhikkhu-saøgho, paĀibh¤tu taµ S¤riputta bhikkh¬naµ dhammi-kath¤. PiĀĀhi me ¤gil¤yati, tam ahaµ ¤yamiss¤mØ"ti.
'Evaµ bhante' ti kho ¤yasm¤ S¤riputto Bhagavato paccassosi.
Atha kho Bhagav¤ catuggu¼aµ saøgh¤Āiµ pa¾¾apetv¤ dakki¼ena passena sØha-seyyaµ kappesi, p¤de p¤daµ acc¤dh¤ya sato sampaj¤no uĀĀh¤na-sa¾¾aµ manasi-karitv¤.
Tena kho pana samayena Niga¼Āho N¤ta-putto [ 210 ] P¤v¤yaµ adhun¤ k¤lakato hoti. Tassa k¤la-kiriy¤ya bhinn¤ Niga¼Āh¤ dvedhika-j¤t¤ bha¼Ąana-j¤t¤ kalaha-j¤t¤ viv¤d¤pann¤ a¾¾ama¾¾aµ mukha-sattØhi vitudant¤ viharanti: 'Na tvaµ imaµ dhamma-vinayaµ ¤j¤n¤si!' 'Ahaµ imaµ dhamma-viyanaµ ¤j¤n¤mi! Kiµ tvaµ imaµ dhamma-vinayaµ ¤j¤nissasi? Micch¤-paĀipanno tvam asi, aham asmi samm¤-paĀipanno sahitam me asaµhitan te, pure vacanØyaµ pacch¤ avaca, pacch¤ vacanØyaµ pure avaca, ¤vicinnan te vipar¤vattaµ, ¤ropito te v¤do, niggahito'si, cara v¤da-ppamokkh¤ya, nibbeĀhehi va sace pahosØ' ti. Vadho yeva kho ma¾¾e Niga¼Āhesu N¤ta-puttiyesu vattati. Ye pi te Niga¼Āhassa N¤taputtassa s¤vak¤ gihØ od¤ta-vasan¤, te pi Niga¼Āhesu N¤ta-puttiyesu nibbinna-r¬p¤ paĀiv¤na-r¬p¤ yath¤ taµ durakkh¤te dhamma-vinaye duppavedite aniyy¤nike anupasama-saµvattanike asamm¤sambuddha-ppavadite bhinna-th¬pe appaĀisara¼e.
Atha kho ¤yasm¤ S¤riputto bhikkh¬ ¤mantesi:
Niga¼Āho ¤vuso N¤ta-putto P¤v¤yaµ adhun¤ k¤lakato hoti. Tassa k¤la-kiriy¤ya bhinn¤ Niga¼Āh¤ dvedhika-j¤t¤ bha¼Ąana-j¤t¤ kalaha-j¤t¤ viv¤d¤pann¤ a¾¾ama¾¾aµ mukha-sattØhi vitudant¤ viharanti: 'Na tvaµ imaµ dhamma-vinayaµ ¤j¤n¤si!' 'Ahaµ imaµ dhamma-viyanaµ ¤j¤n¤mi! Kiµ tvaµ imaµ dhamma-vinayaµ ¤j¤nissasi? Micch¤-paĀipanno tvam asi, aham asmi samm¤-paĀipanno sahitam me asaµhitan te, pure vacanØyaµ pacch¤ avaca, pacch¤ vacanØyaµ pure avaca, ¤vicinnan te vipar¤vattaµ, ¤ropito te v¤do, niggahito'si, cara v¤da-ppamokkh¤ya, nibbeĀhehi va sace pahosØ' ti. Vadho yeva kho ma¾¾e Niga¼Āhesu N¤ta-puttiyesu vattati. Ye pi te Niga¼Āhassa N¤taputtassa s¤vak¤ gihØ od¤ta-vasan¤, te pi Niga¼Āhesu N¤ta-puttiyesu nibbinna-r¬p¤ paĀiv¤na-r¬p¤ yath¤ taµ durakkh¤te dhamma-vinaye duppavedite aniyy¤nike anupasama-saµvattanike asamm¤sambuddha-ppavadite bhinna-th¬pe appaĀisara¼e. Evaµ h'etaµ ¤vuso hoti durakkh¤te dhamma-vinaye duppavedite aniyy¤nike anupasama-saµvattanike asamm¤sambuddha-ppavedite. [ 211 ] Ayaµ kho pana ¤vuso asmh¤kaµ Bhagavat¤ dhammo sv¤kkh¤to suppavedito niyy¤niko upasama-saµvattaniko Samm¤Sambuddha-ppavedito. Tattha sabbeh'eva saøg¤yitabbaµ na vivaditabbaµ, yathayidaµ brahmacariyaµ addhaniyaµ assa cira-ĀĀhitikaµ, tad assa bahujana-hit¤ya bahujana-sukh¤ya lok¤nukamp¤ya atth¤ya hit¤ya sukh¤ya deva-manuss¤naµ.
Katamo c'¤vuso asmh¤kaµ Bhagavat¤ dhammo sv¤kkh¤to suppavedito niyy¤niko upasama-saµvattaniko Samm¤Sambuddha-ppavedito, yattha sabbeh'eva saøg¤yitabbaµ na vivaditabbaµ, yathayidaµ brahmacariyaµ addhaniyaµ assa cira-ĀĀhitikaµ, tad assa bahujana-hit¤ya bahujana-sukh¤ya lok¤nukamp¤ya atth¤ya hit¤ya sukh¤ya deva-manuss¤naµ.
Atthi kho ¤vuso tena Bhagavat¤ j¤nat¤ passat¤ arahat¤ Samm¤Sambuddhena eko dhammo sammad-akkh¤to. Tattha sabbeh'eva saøg¤yitabbaµ na vivaditabbaµ, yatha-yidaµ brahmacariyaµ addhaniyaµ assa cira-ĀĀhitikaµ, tad assa bahujana-hit¤ya bahujana-sukh¤ya lok¤nukamp¤ya atth¤ya hit¤ya sukh¤ya deva-manuss¤naµ.
[ 1.1 ] Katamo eko dhammo?
Sabbe satt¤ ¤h¤ra-ĀĀhitik¤, sabbe satt¤ saøkh¤ra-ĀĀhitik¤.
Ayaµ kho ¤vuso tena Bhagavat¤ j¤nat¤ passat¤ arahat¤ Samm¤Sambuddhena eko dhammo sammad-akkh¤to. Tattha sabbeh'eva saøg¤yitabbaµ na viva- [ 212 ] ditabbaµ, yathayidaµ brahmacariyaµ addhaniyaµ assa cira-ĀĀhitikaµ, tad assa bahujana-hit¤ya bahujana-sukh¤ya lok¤nukamp¤ya atth¤ya hit¤ya sukh¤ya deva-manuss¤naµ.
Atthi kho ¤vuso tena Bhagavat¤ j¤nat¤ passat¤ arahat¤ Samm¤Sambuddhena dve dhammo sammad-akkh¤to. Tattha sabbeh'eva saøg¤yitabbaµ na vivaditabbaµ, yatha-yidaµ brahmacariyaµ addhaniyaµ assa cira-ĀĀhitikaµ, tad assa bahujana-hit¤ya bahujana-sukh¤ya lok¤nukamp¤ya atth¤ya hit¤ya sukh¤ya deva-manuss¤naµ.
Katame dve?
[ 2.1 ] N¤ma¾ ca r¬pa¾ ca
[ 2.2 ] Avijj¤ ca bhava-ta¼h¤ ca
[ 2.3 ] Bhava-diĀĀhi ca vibhava-diĀĀhi ca
[ 2.4 ] Ahirika¾ ca anottappa¾ ca
[ 2.5 ] Hiri ca ottappa¾ ca
[ 2.6 ] Dovacassat¤ ca p¤pa-mittat¤ ca,
[ 2.7 ] Sovacassat¤ ca kaly¤¼a-mittat¤ ca
[ 2.8 ] £patti-kusalat¤ ca ¤patti-vuĀĀh¤na-kusalat¤ ca
[ 2.9 ] Sam¤patti-kusalat¤ ca sam¤pattiuĀĀh¤nausalat¤ ca
[ 2.10 ] Dh¤tu-kusalat¤ ca manasik¤ra-kusalat¤ ca
[ 2.11 ] £yatana-kusalat¤ ca paĀiccasamupp¤da-kusalat¤ ca
[ 2.12 ] Įh¤na-kusalat¤ ca aĀĀh¤na-kusalat¤ ca
[ 213 ] [ 2.13 ] Ajjava¾ ca lajjava¾ ca
[ 2.14 ] KhantØ ca soracca¾ ca
[ 2.15 ] S¤khalya¾ ca paĀisath¤ro ca
[ 2.16 ] Avihiµs¤ ca soceyya¾ ca
[ 2.17 ] MuĀĀhasacca¾ ca asampaja¾¾a¾ ca
[ 2.18 ] Sati ca sampaja¾¾¾ ca
[ 2.19 ] Indriyesu agutta-dv¤rat¤ ca bhojane amatta¾¾ut¤ ca
[ 2.20 ] Indriyesu gutta-dv¤rat¤ ca bhojane matta¾¾ut¤ ca
[ 2.21 ] PaĀisaøkh¤na-bala¾-ca bh¤van¤-bala¾ ca
[ 2.22 ] Sati-bala¾ ca sam¤dhi-bala¾ ca
[ 2.23 ] Samatho ca vipassan¤ ca
[ 2.24 ] Samatha-nimitta¾ ca paggaha-nimitta¾ ca
[ 2.25 ] Pagg¤ho ca avikkhepo ca
[ 2.26 ] SØla-sampad¤ ca diĀĀhi-sampad¤ ca
[ 2.27 ] SØla-vipatti ca diĀĀhi-vipatti ca
[ 214 ] [ 2.28 ] SØla-visuddhi ca diĀĀhi-visuddhi ca
[ 2.29 ] DiĀĀhi-visuddhi kho pana yath¤ diĀĀhissa ca padh¤naµ
[ 2.30 ] Saµvego ca saµvejanØyesu Āh¤nesu saµviggassa ca yoniso padh¤naµ.
[ 2.31 ] AsantuĀĀhit¤ ca kusalesu dhammesu appaĀiv¤nit¤ ca padh¤nasmiµ
[ 2.32 ] Vijj¤ ca vimutti ca
[ 2.33 ] Khaye ¾¤¼aµ anupp¤de ¾¤¼aµ
Ime kho ¤vuso tena Bhagavat¤ j¤nat¤ passat¤ arahat¤ Samm¤Sambuddhena dve dhammo sammad-akkh¤to. Tattha sabbeh'eva saøg¤yitabbaµ na vivaditabbaµ, yathayidaµ brahmacariyaµ addhaniyaµ assa cira-ĀĀhitikaµ, tad assa bahujana-hit¤ya bahujana-sukh¤ya lok¤nukamp¤ya atth¤ya hit¤ya sukh¤ya deva-manuss¤naµ.
Atthi kho ¤vuso tena Bhagavat¤ j¤nat¤ passat¤ arahat¤ Samm¤Sambuddhena tayo dhammo sammad-akkh¤to. Tattha sabbeh'eva saøg¤yitabbaµ na vivaditabbaµ, yatha-yidaµ brahmacariyaµ addhaniyaµ assa cira-ĀĀhitikaµ, tad assa bahujana-hit¤ya bahujana-sukh¤ya lok¤nukamp¤ya atth¤ya hit¤ya sukh¤ya deva-manuss¤naµ.
Katame tayo?
[ 3.1 ] TØni akusala-m¬l¤ni:
Lobho akusala-m¬laµ, doso akusala-m¬laµ, moho akusala-m¬laµ.
[ 3.2 ] Tؼi kusala-m¬l¤ni:
Alobho kusala-m¬laµ, adoso kusala-m¬laµ, amoho kusala-m¬laµ.
[ 3.3 ] Ta¼i duccarit¤ni:
K¤ya-duccaritaµ, vacØ-duccaritaµ, mano-duccaritaµ.
[ 3.4 ] [ 215 ] Tؼi sucarit¤ni:
K¤ya-sucaritaµ, vacØ-sucaritaµ , mano-sucaritaµ.
[ 3.5 ] Tayo akusala-vitakk¤:
K¤ma-vitakko, by¤p¤da-vitakko, vihiµs¤-vitakko.
[ 3.6 ] Tayo kusalavitakk¤:
Nekkhamma-vitakko, aby¤p¤da-vitakko, avihiµs¤-vitakko.
[ 3.7 ] Tayo akusala-saµkapp¤:
K¤ma-saµkappo, by¤p¤da-saµkappo, vihiµs¤-saµkappo.
[ 3.8 ] Tayo kusala-saµkapp¤:
Nekkhamma-saµkappo, aby¤p¤da-saµkappo, avihiµs¤-saµkapo.
[ 3.9 ] Tisso akusala-sa¾¾¤:
K¤ma-sa¾¾¤, by¤p¤da-sa¾¾¤, vihiµs¤-sa¾¾¤.
[ 3.10 ] Tisso kusala-sa¾¾¤:
Nekkhamma-sa¾¾¤, aby¤p¤da-sa¾¾¤, avihiµs¤-sa¾¾¤.
[ 3.11 ] Tisso akusala-dh¤tuyo:
K¤ma-dh¤tu, by¤p¤da-dh¤tu, vihiµs¤-dh¤tu.
[ 3.12 ] Tisso kusala-dh¤tuyo:
Nekkhamma-dh¤tu, aby¤p¤da-dh¤tu, avihiµs¤-dh¤tu.
[ 3.13 ] Apar¤ pi tisso dh¤tuyo:
K¤ma-dh¤tu, r¬pa-dh¤tu, ar¬pa-dh¤tu.
[ 3.14 ] Apar¤ pi tisso dh¤tuyo:
R¬pa-dh¤tu, ar¬pa-dh¤tu, nirodha-dh¤tu.
[ 3.15 ] Apar¤ pi tisso dh¤tuyo:
HØna dh¤tu, majjhima dh¤tu, pa¼Øta dh¤tu.
[ 3.16 ] [ 216 ] Tisso ta¼h¤:
K¤ma-ta¼h¤, bhava-ta¼h¤, vibhava-ta¼h¤.
[ 3.17 ] Apar¤ pi tisso ta¼h¤:
K¤ma-ta¼h¤, r¬pa-ta¼h¤, ar¬pa-ta¼h¤.
[ 3.18 ] Apar¤ pi tisso ta¼h¤:
R¬pa-ta¼h¤, ar¬pa-ta¼h¤, nirodha-ta¼h¤.
[ 3.19 ] Tؼi saµyojan¤ni:
Sakk¤ya-diĀĀhi, vicikicch¤, sØlabbata-par¤m¤so.
[ 3.20 ] Tayo ¤sav¤:
K¤m¤savo, bhav¤savo, avijj¤savo.
[ 3.21 ] Tayo bhav¤:
K¤ma-bhavo, r¬pa-bhavo, ar¬pa-bhavo.
[ 3.22 ] Tisso esan¤:
K¤mesan¤, bhavesan¤, brahmacariyesan¤.
[ 3.23 ] Tisso vidh¤:
'Seyyo'ham asmØ' ti vidh¤. 'Sadiso'ham asmØ' ti vidh¤. 'HØno'ham asmØ' ti vØdh¤.
[ 3.24 ] Tayo addh¤:
AtØto addh¤, an¤gato addh¤, paccuppanno addh¤.
[ 3.25 ] Tayo ant¤:
Sakk¤yo anto, sakk¤ya-samudayo anto, sakk¤ya-nirodho anto.
[ 3.26 ] Tisso vedan¤:
Sukh¤ vedan¤, dukkh¤ vedan¤, adukkha-m-asukh¤ vedan¤.
[ 3.27 ] Tisso dukkhat¤:
Dukkha-dukkhat¤, saøkh¤ra-dukkhat¤, vipari¼¤ma-dukkh¤t¤.
[ 3.28 ] [ 217 ] Tayo r¤sØ:
Micchatta-niyato r¤si, sammatta-niyato r¤si, aniyato r¤si.
[ 3.29 ] Tisso kaøkh¤:
AtØtaµ v¤ addh¤naµ ¤rabbha kaøkhati vicikicchati n¤dhimuccati na sampasØdati. An¤gataµ v¤ addh¤naµ ¤rabbha kaøkhati vicikicchati n¤dhimuccati na sampasØdati. Etarahi v¤ paccuppannaµ addh¤naµ ¤rabbha kaøkhati vicikicchati n¤dhimuccati na sampasØdati.
[ 3.30 ] TØni Tath¤gatassa arakkheyy¤ni:
Parisuddha-k¤ya-sam¤c¤ro ¤vuso Tath¤gato, n'atthi Tath¤gatassa k¤ya-duccaritaµ yaµ Tath¤gato rakkheyya 'M¤ me idaµ paro a¾¾¤sØ' ti.
Parisuddha-vacØ-sam¤c¤ro ¤vuso Tath¤gato, n'atthi Tath¤gatassa vacØ-duccaritaµ yaµ Tath¤gato rakkheyya 'M¤ me idaµ paro a¾¾¤sØ' ti.
Parisuddha-mano-sam¤c¤ro ¤vuso, Tath¤gato, n'atthi Tath¤gatassa mano-duccaritaµ yaµ Tath¤gato rakkheyya 'M¤ me idaµ paro a¾¾¤sØ' ti.
[ 3.31 ] Tayo ki¾can¤:
R¤go ki¾canaµ, doso ki¾canaµ, moho ki¾canaµ.
[ 3.32 ] Tayo aggØ:
R¤gaggØ, dosaggi, mohaggi.
[ 3.33 ] Apare'pi tayo aggØ:
£huneyyaggi, gahapataggi, dakki¼eyyaggi.
[ 3.34 ] Tividhena r¬pa-saøgaho:
Sanidassana-sappaĀighaµ r¬paµ, anidassana-sappaĀighaµ r¬paµ, anidassana-appaĀighaµ r¬paµ.
[ 3.35 ] Tayo saøkh¤r¤:
Pu¾¾¤bhisaøkh¤ro, apu¾¾¤bhisaøkh¤ro, ¤ne¾j¤bhisaøkh¤ro.
[ 3.36 ] [ 218 ] Tayo puggal¤:
Sekkho puggalo, asekkho puggalo, n'eva sekkho n¤sekkho puggalo.
[ 3.37 ] Tayo ther¤:
J¤ti-thero, dhamma-thero, sammati-thero.
[ 3.38 ] Tؼi pu¾¾a-kiriya-vatth¬ni:
D¤na-mayaµ pu¾¾a-kiriya-vatthu, sØla-mayaµ pu¾¾a-kiriya-vatthu, bh¤van¤-mayaµ pu¾¾a-kiriya-vatthu.
[ 3.39 ] Tؼi codan¤-vatth¬ni:
DiĀĀhena, sutena, parisaµk¤ya.
[ 3.40 ] Tisso k¤m¬papattiyo:
Sant'¤vuso satt¤ paccupaĀĀhita-k¤m¤, te paccupaĀĀhitesu k¤mesu vasaµ vattenti seyyath¤ pi manuss¤ ekacco ca dev¤ ekacce ca vinip¤tik¤. Ayaµ paĀham¤ k¤m¬papatti.
Sant'¤vuso satt¤ nimmita-k¤m¤, te nimminitv¤ nimminitv¤ k¤mesu vasaµ vattenti seyyath¤ pi dev¤ Nimm¤¼a-ratØ. Ayaµ dutiy¤ k¤m¬papatti.
Sant'¤vuso satt¤ para-nimmita-k¤m¤. te para-nimmitesu k¤mesu vasaµ vattenti, seyyath¤ pi dev¤ Paranimmita-vasavattØ. Ayaµ tatiy¤ k¤m¬papatti.
[ 3.41 ] Tisso sukh¬papattiyo:
Sant'¤vuso satt¤ upp¤detv¤ upp¤detv¤ sukhaµ viharanti, seyyath¤ pi dev¤ Brahma-k¤yik¤. Ayaµ paĀham¤ sukh¬papatti.
Sant'¤vuso satt¤ sukhena abhissann¤ parissann¤ parip¬r¤ paripphu¤, te kad¤ci karahaci ud¤naµ ud¤nenti 'Aho sukhaµ aho sukhan' ti, seyyath¤ pi dev¤ £bhassar¤. Ayaµ dutiy¤ sukh¬papatti.
Sant'¤vuso satt¤ sukhena abhissann¤ parissann¤ parip¬r¤ paripphu¤, tesan tam yeva tusit¤ [ 219 ] sukhaµ paĀisaµvedenti, seyyath¤ pi dev¤ Subhaki¼h¤. Ayaµ tatiy¤ sukh¬papatti.
[ 3.42 ] Tisso pa¾¾¤:
Sekkh¤ pa¾¾¤, asekkh¤ pa¾¾¤, n'eva sekkh¤ n¤sekkh¤ pa¾¾¤.
[ 3.43 ] Apar¤ pi tisso pa¾¾¤:
Cint¤-may¤ pa¾¾¤, suta-may¤ pa¾¾¤ bh¤van¤-may¤ pa¾¾¤.
[ 3.44 ] Tؼ'¤vudh¤ni:
Sut¤vudhaµ, pavivek¤vudhaµ, pa¾¾¤vudhaµ.
[ 3.45 ] Tؼ'indriy¤ni:
Ana¾¾¤taµ-¾ass¤mØtindriyaµ, a¾¾indriyaµ, a¾¾¤t¤vindriyaµ.
[ 3.46 ] Tؼi cakkhuni:
Maµsa-cakkhu, dibba-cakkhu, pa¾¾¤-cakkhu.
[ 3.47 ] Tisso sikkh¤:
AdhisØla-sikkh¤, adhicitta-sikkh¤, adhipa¾¾¤-sikkh¤.
[ 3.48 ] Tisso bh¤van¤:
K¤ya-bh¤van¤, citta-bh¤van¤, pa¾¾¤-bh¤van¤.
[ 3.49 ] Tؼanuttariy¤ni:
Dassan¤nuttariyaµ, paĀipad¤nuttariyaµ, vimutt¤nuttariyaµ.
[ 3.50 ] Tayo sam¤dhi:
Savitakko savic¤ro sam¤dhi, avitakko vic¤ra-matto sam¤dhi, avitakko avic¤ro s¤m¤dhi.
[ 3.51 ] Apare pi tayo sam¤dhi:
Su¾¾ato sam¤dhi, animitto sam¤dhi, appa¼ihito sam¤dhi.
[ 3.52 ] Tؼi soceyy¤ni:
K¤ya-soceyyaµ vacØ-soceyyaµ mano-soceyyaµ.
[ 3.53 ] [ 220 ] Tؼi moneyy¤ni:
K¤ya-moneyyaµ, vacØ-moneyyaµ, mano-moneyyaµ.
[ 3.54 ] Tؼi kosall¤ni:
£ya-kosallaµ ap¤ya-kosallaµ up¤ya-kosallaµ.
[ 3.55 ] Tayo mad¤:
£rogya-mado yebbana-mado jØvita-mado.
[ 3.56 ] Tؼ¤dhipateyy¤ni:
Att¤dhipateyyaµ, lok¤dhipateyyaµ, dhamm¤dhipateyyaµ.
[ 3.57 ] Tؼi kath¤-vatth¬ni:
AtØtaµ v¤ addh¤naµ ¤rabbha kathaµ katheyya: 'Evaµ ahosi atØtaµ addh¤nan' ti. An¤gataµ v¤ addh¤naµ ¤rabbha kathaµ katheyya: 'Evaµ bhavissati an¤gataµ addh¤nan' ti. Etarahi v¤ paccuppannaµ adh¤naµ ¤rabbha kathaµ katheyya: 'Evaµ hoti etarahi paccuppannaµ' ti.
[ 3.58 ] Tisso vijj¤:
Pubbe-niv¤s¤nussati-¾¤¼aµ vijj¤, satt¤naµ cut¬pap¤te ¾¤¼aµ vijj¤, ¤sav¤naµ khaye ¾¤¼aµ vijj¤.
[ 3.59 ] Tayo vih¤r¤:
Dibbo vih¤ro, Brahma-vih¤ro, ariyo vih¤ro.
[ 3.60 ] Tؼi p¤Āih¤riy¤ni:
Iddhi-p¤Āih¤riy¤, ¤desan¤-p¤Āih¤riyaµ, anus¤sanØ-p¤Āih¤riyaµ.
Ime kho ¤vuso tena Bhagavat¤ j¤nat¤ passat¤ arahat¤ Samm¤Sambuddhena tayo dhammo sammad-akkh¤to. Tattha sabbeh'eva saøg¤yitabbaµ na vivaditabbaµ, yathayidaµ brahmacariyaµ addhaniyaµ assa cira-ĀĀhitikaµ, tad assa bahujana-hit¤ya bahujana-sukh¤ya lok¤nukamp¤ya atth¤ya hit¤ya sukh¤ya deva-manuss¤naµ.
[ 221 ] Atthi kho ¤vuso tena Bhagavat¤ j¤nat¤ passat¤ arahat¤ Samm¤Sambuddhena catt¤ro dhammo sammad-akkh¤to. Tattha sabbeh'eva saøg¤yitabbaµ na vivaditabbaµ, yatha-yidaµ brahmacariyaµ addhaniyaµ assa cira-ĀĀhitikaµ, tad assa bahujana-hit¤ya bahujana-sukh¤ya lok¤nukamp¤ya atth¤ya hit¤ya sukh¤ya deva-manuss¤naµ.
[ 4.1 ] Catt¤ro satipaĀĀh¤n¤:
Idh'¤vuso bhikkhu k¤ye k¤y¤nupassØ viharati ¤t¤pØ sampaj¤no satim¤ vineyya loke abhijjh¤-domanassaµ,
vedan¤su ved¤n¤nupassØ viharati ¤t¤pi sampaj¤no satim¤ vineyya loke abhijjh¤-domanassaµ,
citte citt¤nupassØ viharati ¤t¤pØ sampaj¤no satim¤ vineyya loke abhijjh¤-domanassaµ,
dhammesu dhamm¤nupassØ viharati ¤t¤pi sampaj¤no satim¤ vineyya loke abhijjh¤domanassaµ.
[ 4.2 ] Catt¤ro sammappadh¤n¤:
Idh'¤vuso bhikkhu anuppann¤naµ p¤pak¤naµ akusal¤naµ dhamm¤naµ anupp¤d¤ya chandaµ janeti v¤yamati viriyaµ ¤rabhati cittaµ pagga¼h¤ti padahati.
Uppann¤naµ p¤pak¤naµ akusal¤naµ dhamm¤naµ pah¤n¤ya chandaµ janeti v¤yamati viriyaµ ¤rabhati cittaµ pagga¼h¤ti padahati.
Anuppann¤naµ kusal¤naµ dhamm¤naµ upp¤d¤ya chandaµ janeti v¤yamati viriyaµ ¤rabhati cittaµ pagga¼h¤ti padahati.
Uppann¤naµ kusal¤naµ dhamm¤naµ Āhitiy¤ asammos¤ya bhØyyo-bh¤v¤ya vepull¤ya bh¤van¤ya p¤rip¬riy¤ chandaµ janeti v¤yamati viriyaµ ¤rabhati cittaµ pagga¼h¤ti padahati.
[ 4.3 ] Catt¤ro iddhip¤d¤:
Idh'¤vuso bhikkhu chanda-sam¤dhi-padh¤na-saøkh¤ra-samann¤gataµ iddhip¤daµ bh¤veti.
Citta-sam¤dhi-padh¤na-saµkh¤ra-samann¤gataµ iddhip¤daµ bh¤veti.
Viriya-sam¤dhi-padh¤na- [ 222 ] saøkh¤ra-samann¤gataµ iddhip¤daµ bh¤veti.
VØmaµs¤-sam¤dhi-padh¤na-saøkh¤ra-samann¤gataµ iddhipad¤µ bh¤veti.
[ 4.4 ] Catt¤ri jh¤n¤ni:
Idh'¤vuso bhikkhu vivicc'eva k¤mehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaµ savic¤raµ vivekajaµ pØtisukhaµ paĀhamaµ-jh¤naµ1 upasampajja viharati.
Vitakka-vic¤r¤naµ v¬pasam¤ ajjhattaµ sampas¤danaµ cetaso ekodibh¤vaµ avitakkaµ avic¤raµ sam¤dhijaµ pØti-sukhaµ dutiyaµ jh¤naµ upasampajja viharati.
PØtiy¤ ca vir¤g¤ upekkhako ca viharati sato ca sampaj¤no sukhaµ ca k¤yena paĀisaµvedeti, yan taµ ariy¤ ¤cikkhanti: 'Upekkhako satim¤ sukha-vih¤rØ' ti tatiya-jjh¤naµ upasampajja viharati.
Sukhassa ca pah¤¼¤ dukkhassa ca pah¤¼¤ pubbe va somanassa-domanass¤naµ atthaøgam¤ adukkham asukhaµ upekkh¤-sati-p¤risuddhiµ catutthaµ jh¤naµ upasampajja viharati.
[ 4.5 ] Catasso sam¤dhi-bh¤vana:
Atth'¤vus¤ sam¤dhi-bh¤van¤ bh¤vit¤ bahulØkat¤ diĀĀhadhamma-sukha-vih¤r¤ya saµvattati.
Atth'¤vuso sam¤dhi-bh¤van¤ bh¤vit¤ bahulØ-kat¤ ¾¤¼a-dassana-paĀil¤bh¤ya saµvattati.
Atth'¤vuso sam¤dhi-bh¤van¤ bh¤vit¤ bahulØ-kat¤ sati-sampaja¾¾¤ya saµvattati.
Atth'¤vuso sam¤dhi-bh¤van¤ bh¤vit¤ bahul-Økat¤ ¤sav¤naµ khay¤ya saµvattati.
Katam¤ c'¤vuso sam¤dhi-bh¤van¤ bh¤vit¤ bahulØ-kat¤ diĀĀhadhamma-sukha-vih¤r¤ya saµvattati?
Idh'¤vuso bhikkhu vivicc'eva k¤mehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaµ savic¤raµ vivekajaµ pØtisukhaµ paĀhamaµ jh¤naµ upasampajja viharati.
Vitakka-vic¤r¤naµ v¬pasam¤ ajjhattaµ sampas¤danaµ cetaso ekodibh¤vaµ avitakkaµ avic¤raµ sam¤dhijaµ pØtisukhaµ dutiyaµ jh¤naµ upasampajja viharati.
PØtiy¤ ca vir¤g¤ upekkhako ca viharati sato ca sampaj¤no sukhaµ ca k¤yena paĀisaµvedeti, yan taµ ariy¤ ¤cikkhanti 'upekkhako satim¤ sukhavih¤rØ'ti taµ tatiyaµ jh¤naµ upasampajja viharati.
Sukhassa ca pah¤¼¤ dukkhassa ca pah¤¼¤ pubbeva somanassadomanass¤naµ atthaøgam¤ adukkhamasukhaµ upekkh¤satip¤risuddhiµ catutthaµ jh¤naµ4 upasampajja viharati. Ayaµ [ 223 ] ¤vuso sam¤dhi-bh¤van¤ bh¤vit¤ bahulØ-kat¤ diĀĀha-dhamma-sukhavih¤r¤ya saµvattati.
Katam¤ c'¤vuso sam¤di-bh¤van¤ bh¤vit¤ bahulØ-kat¤ ¾¤¼a-dassana-paĀil¤bh¤ya saµvattati?
Idh'¤vuso bhikkhu ¤lokasa¾¾aµ manasi-karoti, div¤-sa¾¾aµ adhiĀĀh¤ti yath¤ div¤ tath¤ rattiµ yath¤ rattiµ tath¤ div¤. Iti vivaĀena cetas¤ apariyonaddhena sappabh¤saµ cittaµ bh¤veti. Ayaµ ¤vuso sam¤dhi-bh¤van¤ bh¤vit¤ bahulØ-kat¤ ¾¤¼a-dassana-paĀil¤bh¤ya saµvattati.
Katam¤ c'¤vuso sam¤dhi-bh¤van¤ bh¤vit¤ bahulØ-kat¤ sati-sampaja¾¾¤ya saµvattati?
Idh'¤vuso bhikkhuno vidit¤'vedan¤ uppajjanti. Vidit¤ upaĀĀhahanti, vidit¤
abbhatthaµ gacchanti, vidit¤ sa¾¾¤ uppajjanti, vidit¤ upaĀĀhahanti, vidit¤
abbhatthaµ gacchanti. Vidit¤ vitakk¤ uppajjanti, vidit¤ upaĀĀhahanti, vidit¤
abbhatthaµ gacchanti. Ayaµ ¤vuso sam¤dhi-bh¤van¤ bh¤vit¤ bahulØ-kat¤ sati-sampaja¾¾¤ya saµvattati.
Katam¤ c'¤vuso sam¤dhi-bh¤van¤ bh¤vit¤ bahulØ-kat¤ ¤sav¤naµ khay¤ya saµvattati?
Idh'¤vuso bhikkhu pa¾casu up¤d¤na-kkhandhesu udayabbay¤nupassØ viharati. 'Iti r¬paµ, iti r¬passa samudayo, iti r¬passa atthaµgamo. Iti vedan¤, iti vedan¤su samudayo, iti vedan¤ssu atthaµgamo. Iti sa¾¾¤, iti sa¾¾¤ samudayo, iti sa¾¾¤ atthaµgamo, iti saµkh¤r¤, iti saµkh¤ro samudayo, iti saµkh¤ro atthaµgamo, iti vi¾¾¤¼aµ, iti vi¾¾¤¼assa samudayo, iti vi¾¾¤¼assa atthagamo. Ayaµ ¤vuso sam¤dhi-bh¤van¤ bh¤vit¤ bahulØ-kat¤ ¤sav¤naµ khay¤ya saµvattati.
[ 4.6 ] Catasso appama¾¾¤:
Idh'¤vuso bhikkhu mett¤-sahagatena cetas¤ ekaµ disaµ pharitv¤ viharati, tath¤ dutiyaµ, tath¤ tatiyaµ, tath¤ catutthaµ. Iti uddham [ 224 ] adho tiriyaµ sabbadhi sabbattat¤ya sabb¤vantaµ lokaµ mett¤-sahagatena cetas¤ vipulena mahaggatena appam¤¼ena averena avy¤pajjena pharitv¤ viharati.
Idh'¤vuso bhikkhu karu¼¤-sahagatena cetas¤ ekaµ disaµ pharitv¤ viharati, tath¤ dutiyaµ, tath¤ tatiyaµ, tath¤ catutthaµ. Iti uddhamadho tiriyaµ sabbadhi sabbattat¤ya sabb¤vantaµ lokaµ karu¼¤-sahagatena cetas¤ vipulena mahaggatena appam¤¼ena averena aby¤pajjena pharitv¤ viharati.
Idh'¤vuso bhikkhu mudit¤-sahagatena cetas¤ ekaµ disaµ pharitv¤ viharati, tath¤ dutiyaµ, tath¤ tatiyaµ, tath¤ catutthaµ. Iti uddhamadho tiriyaµ sabbadhi sabbattat¤ya sabb¤vantaµ lokaµ mudit¤-sahagatena cetas¤ vipulena mahaggatena appam¤¼ena averena aby¤pajjena pharitv¤ viharati.
Idh'¤vuso bhikkhu upekkh¤-sahagatena cetas¤ ekaµ disaµ pharitv¤ viharati, tath¤ dutiyaµ, tath¤ tatiyaµ, tath¤ catutthaµ. Iti uddhamadho tiriyaµ sabbadhi sabbattat¤ya sabb¤vantaµ lokaµ upekkh¤-sahagatena cetas¤ vipulena mahaggatena appam¤¼ena averena aby¤pajjena pharitv¤ viharati
[ 4.7 ] Catt¤ro ¤ruppa:
Idh'¤vuso bhikkhu sabbaso r¬pa-sa¾¾¤naµ samatikkam¤ paĀigha-sa¾¾¤naµ atthagam¤ n¤natta-sa¾¾¤naµ amanasik¤r¤ 'Ananto ¤k¤so' ti ¤k¤s¤na¾c¤yatanaµ upasampajja viharati,
sabbaso ¤k¤s¤na¾c¤yatanaµ samatikkamma 'anantaµ vi¾¾¤¼anti' vi¾¾¤¼a¾c¤yatanaµ upasampajja viharati,
abbaso vi¾¾¤¼a¾c¤yatanaµ samatikkamma 'natthi ki¾cØ'ti ¤ki¾ca¾¾¤yatanaµ upasampajja viharati,
abbaso ¤ki¾ca¾¾¤yatanaµ samatikkamma nevasa¾¾¤n¤sa¾¾¤yatanaµ upasampajja viharati.
[ 4.8 ] Catt¤ri apassen¤ni:
Idh'¤vuso bhikkhu saøkh¤yekaµ paĀisevati, saøkh¤y'ekaµ adhiv¤seti, saøkh¤y'ekaµ parivajjeti, saøkh¤y'ekaµ vinodeti.
[ 4.9 ] Catt¤ro ariya-vaµs¤:
Idh'¤vuso bhikkhu santuĀĀho hoti itarØtarena cØvarena, itarØtara-cØvara-santuĀĀhiy¤ ca va¼¼a-v¤dØ, na ca, cØvara-hetu anesanaµ appaĀir¬paµ ¤pajjati, aladdh¤ ca cØvaraµ na paritassati, laddh¤ ca cØvaraµ agathito amucchito anajjh¤panno ¤dØnava-dass¤vØ nissara¼a-pa¾¾o paribhu¾jati, t¤ya ca pana itarØtara-cØvara-santuĀĀhiy¤ n'ev'att¤n-ukkaµseti na paraµ vambheti. Yo hi tattha dakkho analaso sampaj¤no patissato, yaµ [ 225 ] vuccat'¤vuso bhikkhu por¤¼e agga¾¾e ariya-vaµse Āhito.
Puna ca paraµ ¤vuso bhikkhu santuĀĀho hoti itarØtarena pi¼Ąap¤tena, itarØtara-pi¼Ąap¤ta-santuĀhiy¤ ca va¼¼a-v¤dØ, na ca pi¼Ąap¤ta-hetu anesanaµ appaĀir¬paµ ¤pajjati, aladdh¤ ca pi¼Ąap¤taµ na paritassati, laddh¤ ca pi¼Ąap¤taµ agathito amucchito anajjh¤panno ¤dinava-dass¤vØ nissara¼a-pa¾¾o paribhu¾ajati, t¤ya ca pana itarØtara-pi¼Ąap¤ta-santuĀĀhiy¤ n'ev'att¤nukkaµseti na paraµ vamheti. Yo hi tattha dakkho hoti analaso sampaj¤no patissato, ayaµ vuccat'¤vuso bhikkhu por¤¼e agga¾¾e ariya-vaµse Āhito.
Puna ca paraµ ¤vuso bhikkhu santuĀĀho hoti itarØtarena sen¤sanena, itarØtara-sen¤sana-santuĀhiy¤ ca va¼¼a-v¤dØ, na ca sen¤sana-hetu anesanaµ appaĀir¬paµ ¤pajjati, aladdh¤ ca sen¤sanaµ na paritassati, laddh¤ ca sen¤sanaµ agathito amucchito anajjh¤panno ¤dinava-dass¤vØ nissara¼a-pa¾¾o paribhu¾ajati, t¤ya ca pana itarØtara-sen¤sana-santuĀĀhiy¤ n'ev'att¤nukkaµseti na paraµ vamheti. Yo hi tattha dakkho hoti analaso sampaj¤no patissato, ayaµ vuccat'¤vuso bhikkhu por¤¼e agga¾¾e ariya-vaµse Āhito.
Puna ca paraµ ¤vuso bhikkhu pah¤n¤r¤mo hoti pah¤na-rato bh¤van¤r¤mo hoti bh¤van¤-rato, t¤ya ca pana pah¤n¤r¤mat¤ya pah¤na-ratiy¤ bh¤van¤r¤mat¤ya bh¤van¤-ratiy¤ n'eva att¤n-ukkaµseti na paraµ vamehati. Yo hi tattha dakkho analaso sampaj¤no patissato, ayaµ vuccat'¤vuso bhikkhu por¤¼e agga¾¾e ariya-vaµse Āhito.
[ 4.10 ] Catt¤ri padh¤n¤ni:
Saµvara-ppadh¤naµ, pah¤na-padh¤naµ, bh¤vana-padh¤naµ, anurakkhana-padh¤naµ.
Katama¾ c'¤vuso saøvara-padh¤naµ?
Idh'¤vuso bhikkhu cakkhun¤ r¬paµ disv¤ na nimitta-gg¤hØ hoti n¤nuvya¾jana-gg¤hØ, yatv¤dhikara¼am etaµ cakkhundriyaµ [ 226 ] asaøvutaµ viharantaµ abhijjh¤-domanass¤ p¤pak¤ akusal¤ dhamm¤ anv¤ya-ssaveyyuµ, tassa saøvar¤ya paĀipajjati, rakkhati cakkhudriyaµ, cakkhundriye saøvar¤yaµ ¤pajjati.
Sotena saddaµ sutv¤ na nimitta-gg¤hØ hoti n¤nubya¾jana-gg¤hØ, yatv¤dhikara¼am etaµ sotendriyaµ asaøvutaµ viharantaµ abhijjh¤-domanass¤ p¤pak¤ akusal¤ dhamm¤ anv¤ya-ssaveyyuµ, tassa saøvar¤ya paĀipajjati, rakkhati sotandriyaµ, sotendriye saøvaraµ ¤pajjati.
Gh¤nena gandhaµ gh¤yitv¤ na nimitta-gg¤hØ hoti n¤nubya¾jana-gg¤hØ, yatv¤dhikara¼am etaµ gh¤nendriyaµ asaøvutaµ viharantaµ abhijjh¤-domanass¤ p¤pak¤ akusal¤ dhamm¤ anv¤ya-ssaveyyuµ, tassa saøvar¤ya paĀipajjati, rakkhati gh¤nendriyaµ, gh¤nendriye saøvaraµ ¤pajjati.
Jivh¤ya rasaµ s¤yitv¤ na nimitta-gg¤hØ hoti n¤nubya¾jana-gg¤hØ, yatv¤dhikara¼am etaµ jivhindriyaµ asaøvutaµ viharantaµ abhijjh¤-domanass¤ p¤pak¤ akusal¤ dhamm¤ anv¤ya-ssaveyyuµ, tassa saøvar¤ya paĀipajjati, rakkhati jivhindriyaµ, jivhindriye saøvaraµ ¤pajjati.
K¤yena phoĀĀhabbaµ phusitv¤ na nimitta-gg¤hØ hoti n¤nubya¾jana-gg¤hØ, yatv¤dhikara¼am etaµ k¤yindriyaµ asaøvutaµ viharantaµ abhijjh¤-domanass¤ p¤pak¤ akusal¤ dhamm¤ anv¤ya-ssaveyyuµ, tassa saøvar¤ya paĀipajjati, rakkhati k¤yindriyaµ, k¤yindriye saøvaraµ ¤pajjati.
Manas¤ dhammaµ vi¾¾¤ya na nimitta-gg¤hØ hoti n¤nubya¾jana-gg¤hØ, yatv¤dhikara¼am etaµ manindriyaµ asaøvutaµ viharantaµ abhijjh¤-domanass¤ p¤pak¤ akusal¤ dhamm¤ anv¤ya-ssaveyyuµ, tassa saøvar¤ya paĀipajjati, rakkhati manindriyaµ, manindriye saøvaraµ ¤pajjati.
Idaµ vuccat'¤vuso saøvara-ppadh¤naµ.
Katama¾ c'¤vuso pah¤na-padh¤naµ?
Idh'¤vuso bhikkhu uppannaµ k¤ma-vitakkaµ n¤dhiv¤seti pajahati vinodeti byantØkaroti anabh¤vaµ gameti,
uppannaµ vy¤p¤da-vitakkaµ n¤dhiv¤seti pajahati vinodeti byantØkaroti anabh¤vaµ gameti,
uppannaµ vihiøs¤-vitakkaµ n¤dhiv¤seti pajahati vinodeti byantØkaroti anabh¤vaµ gameti,
uppannuppanne p¤pake akusale dhamme n¤dhiv¤seti pajahati vinodeti byantØkaroti anabh¤vaµ gameti.
Idaµ vuccat'¤vuso pah¤nappadh¤naµ.
Katama¾ c'¤vuso bh¤vana-padh¤naµ?
Idh'¤vuso bhikkhu sati-sambojjhaøgaµ bh¤veti viveka-nissitaµ vir¤ga-nissitaµ nirodha-nissitaµ vossagga-parin¤miµ.
Dhamma-vicaya-sambojjhaøgaµ bh¤veti viveka-nissitaµ vir¤ga-nissitaµ nirodha-nissitaµ vossagga-parin¤miµ.
Viriya-sambojjhaøgaµ bh¤veti viveka-nissitaµ vir¤ga-nissitaµ nirodha-nissitaµ vossagga-parin¤miµ.
PØti-sambojjhaøgaµ bh¤veti viveka-nissitaµ vir¤ga-nissitaµ nirodha-nissitaµ vossagga-parin¤miµ.
Passaddhi-sambojjhaøgaµ bh¤veti viveka-nissitaµ vir¤ga-nissitaµ nirodha-nissitaµ vossagga-parin¤miµ.
Sam¤dhi-sambojjhaøgaµ bh¤veti viveka-nissitaµ vir¤ga-nissitaµ nirodha-nissitaµ vossagga-parin¤miµ.
Upekkh¤-sambojjhaøgaµ bh¤veti viveka-nissitaµ vir¤ga-nissitaµ nirodha-nissitaµ vossagga-pari¼¤miµ.
Idaµ vuccat'¤vuso bh¤vana-padh¤naµ.
Katama¾ c'¤vuso anurakkha¼¤-padh¤naµ?
Idh'¤vuso bhikkhu uppannaµ bhaddakaµ sam¤dhi-nimittaµ anurakkhati aĀĀhika-sa¾¾aµ pulavaka-sa¾¾aµ vinØlaka-sa¾¾aµ vicchiddaka-sa¾¾aµ uddhum¤taka-sa¾¾aµ.
Idaµ vuccat'¤vuso anurakkhana-padh¤na
[ 4.11 ] Catt¤ri ¾¤¼¤ni:
Dhamme ¾¤¼aµ, anvaye ¾¤¼aµ, paricchede ¾¤¼aµ, sammuti-¾¤¼aµ."
[ 227 ] [ 4.12 ] Apar¤ni pi catt¤ri ¾¤¼¤ni:
Dukkhe ¾¤¼aµ, samudaye ¾¤¼aµ, nirodhe ¾¤¼aµ, magge ¾¤¼aµ.
[ 4.13 ] Catt¤ri sot¤pattiyaøg¤ni:
Sappurisa-saµsevo, saddhamma-sava¼aµ, yoniso-manasik¤ro, dhamm¤nu-dhamma-paĀipatti.
[ 4.14 ] Catt¤ri sot¤pannassa aøg¤ni:
Idh'¤vuso ariyas¤vako Buddhe avecca-ppas¤dena samann¤gato hoti: 'Iti pi so Bhagav¤ arahaµ Samm¤Sambuddho vijj¤-cara¼a-sampanno sugato loka-vid¬ anuttaro purisa-damma-s¤rathØ satth¤ deva-manuss¤naµ Buddho Bhagav¤' ti.
Dhamme avecca-ppas¤dena samann¤gato hoti: 'Sv¤kkh¤to Bhagavat¤ Dhammo sandiĀĀhiko ak¤liko ehi-passiko opanayiko paccattaµ veditabbo vi¾g¾¬hØ' ti.
Saøghe aveccappas¤dena samann¤gato hoti: 'SupaĀipanno Bhagavato s¤vaka Saøgho, uju-paĀipanno Bhagavato s¤vaka-saøgho, ¾¤ya-paĀipanno Bhagavato s¤vaka-saøgho, s¤mØci-paĀipanno Bhagavato s¤vaka-saøgho, yadidaµ catt¤ri purisa-yug¤ni, aĀĀha purisa-puggal¤, eso Bhagavato s¤vaka-saøgho ¤hu¼eyyo p¤hu¼eyay¤ dakkhi¼eyyo a¾jali-kara¼Øyo anuttaraµ pu¾¾a-kkhettaµ lokass¤' ti.
Ariya-kantehi sØlehi samann¤gato hoti akha¼Ąehi acchiddehi asabalehi akamm¤sehi bhujissehi vi¾¾¬ppasatthehi apar¤maĀĀhehi sam¤dhi-saµvattanikehi.
[ 4.15 ] Catt¤ri s¤ma¾¾a-phal¤ni:
Sot¤patti-phalaµ, sakad¤g¤mi-phalaµ, an¤g¤mi-phalaµ, arahatta-phalaµ.
[ 228 ] [ 4.16 ] Catasso dh¤tuyo:
PaĀhavi-dh¤tu, ¤po-dh¤tu, tejo-dh¤tu, v¤yo-dh¤tu.
[ 4.17 ] Catt¤ro ¤h¤r¤:
KabalØk¤ro ¤h¤ro, o²¤riko v¤ sukhumo v¤, phasso dutiyo, mano-sa¾cetan¤ tatiy¤, vi¾¾¤¼aµ catutthaµ.
[ 4.18 ] Catasso vi¾¾¤¼a-ĀĀhitiyo:
R¬p¬payaµ v¤ ¤vuso vi¾¾¤¼aµ tiĀĀham¤naµ tiĀĀhati, r¬p¤ramma¼aµ r¬pappatiĀĀhaµ nandupasecanaµ vuddhiµ vir¬²hiµ vepullaµ ¤pajjati.
Vedan¬payaµ v¤ ¤vuso vi¾¾¤¼aµ tiĀĀham¤naµ tiĀĀhati, vedan¤ramma¼aµ vedanappatiĀĀhaµ nand¬pasecanaµ vuddhiµ vir¬²hiµ vepullaµ ¤pajjati.
Sa¾¾¬payaµ v¤ ¤vuso vi¾¾¤¼aµ tiĀĀham¤naµ tiĀĀhati, sa¾¾¤ramma¼aµ sa¾¾¤ppatiĀĀhaµ nand¬pasecanaµ vuddhiµ vir¬²hiµ vepullaµ ¤pajjati.
Saøkh¤r¬payaµ v¤ ¤vuso vi¾¾¤¼aµ tiĀĀham¤naµ tiĀĀhati, saøkh¤ramma¼aµ saøkh¤rappatiĀĀhaµ nand¬pasecanaµ vuddhiµ vir¬²hiµ vepullaµ ¤pajjati.
[ 4.19 ] Catt¤ri agati-gaman¤ni:
Chand¤gatiµ gacchati, dos¤gatiµ gacchati, moh¤gatiµ gacchati, bhay¤gatiµ gacchati.
[ 4.20 ] Catt¤ro ta¼hupp¤d¤:
CØvara-hetu v¤ ¤vuso bhikkhuno ta¼h¤ uppajjam¤n¤ uppajjati.
Pi¼Ąap¤ta-hetu v¤ ¤vuso bhikkhuno ta¼h¤ uppajjam¤n¤ uppajjati.
Sen¤sana-hetu v¤ ¤vuso bhikkhuno ta¼h¤ uppajjam¤n¤ uppajjati.
Iti bhav¤bhava-hetu v¤ ¤vuso bhikkhuno ta¼h¤ uppajjam¤n¤ uppajjati.
[ 4.21 ] Catasso paĀipad¤:
Dukkh¤ paĀipad¤ dandh¤bhi¾¾¤, dukkh¤ paĀipad¤ khipp¤bhi¾¾¤, sukh¤ paĀipad¤ dandh¤bhi¾¾¤, sukh¤ paĀipad¤ khipp¤bhi¾¾¤.
[ 229 ] [ 4.22 ] Apar¤ pi catasso paĀipad¤:
Akkham¤ paĀipad¤, kham¤ paĀipad¤, dam¤ paĀipad¤, sam¤ paĀipad¤,
[ 4.23 ] Catt¤ri dhamma-pad¤ni:
Anabhijjh¤ dhammapadaµ, avy¤p¤do dhamma-padaµ, samm¤-sati dhamma-padaµ, samm¤-sam¤dhi dhamma-padaµ.
[ 4.24 ] Catt¤ri dhamma-sam¤d¤n¤ni:
Atth'¤vuso dhamma-sam¤d¤naµ paccuppanna dukkha¾ c'eva ¤yati¾ ca dukkha-vip¤kaµ
Atth'¤vuso dhamma-sam¤d¤naµ paccuppanna dukkhaµ ¤yatiµ ca sukha-vip¤kaµ.
Atth'¤vuso dhamma-sam¤d¤naµ paccuppanna sukhaµ ¤yatiµ ca dukkha-vip¤kaµ.
Atth'¤vuso dhamma-sam¤d¤naµ paccuppanna sukha¾cava ¤yatiµ ca sukha-vip¤kaµ.
[ 4.25 ] Catt¤ro dhamma-kkhandh¤:
SØla-kkhavdho, sam¤dhi-kkhandho, pa¾¾¤-kkhandho, vimutti-kkhadho.
[ 4.26 ] Catt¤ri bal¤ni:
Viriya-balaµ, sati-balaµ, sam¤dhi-balaµ, pa¾¾¤-balaµ.
[ 4.27 ] Catt¤ri adhiĀĀh¤n¤ni:
Pa¾¾¤-adiĀĀh¤naµ, sacc¤dhiĀĀh¤naµ, c¤g¤dhiĀĀh¤naµ, upasam¤dhiĀĀh¤naµ.
[ 4.28 ] Catt¤ri pa¾ha-vy¤kara¼¤:
Ekaµsa-vy¤kara¼Øyo pa¾ho, paĀipucch¤-vy¤kara¼Øyo pa¾ho, vibhajja-vy¤kara¼Øyo pa¾ho, Āhapa¼Øyo pa¾ho.
[ 230 ] [ 4.29 ] Catt¤rØ kamm¤ni:
Atth'¤vuso kammaµ ka¼haµ ka¼ha-vip¤kaµ.
Atth'¤vuso kammaµ sukkaµ sukka-vip¤kaµ.
Atth¤vuso kammaµ ka¼ha-sukkaµ ka¼ha-sukka-vip¤kaµ.
Atth¤vuso kammaµ akanhaµ asukkaµ akanha-asukka-vip¤kaµ kammakkhay¤ya saµvattati.
[ 4.30 ] Catt¤ro sacchikara¼Øy¤ dhamm¤:
Pubbe-niv¤so satiy¤ sacchikara¼Øyo.
Cut¬pap¤to cakkhun¤ sacchikara¼iyo.
AĀĀha vimokkh¤ k¤yena sacchikara¼Øy¤.
£sav¤naµ khayo pa¾¾¤ya sacchikara¼Øyo.
[ 4.31 ] Catt¤ro ogh¤:
K¤mogho, bhavogho, diĀĀhogho, avijjogho.
[ 4.32 ] Catt¤ro yog¤:
K¤ma-yogo, bhava-yogo, diĀĀhi-yogo, avijj¤-yogo.
[ 4.33 ] Catt¤ro visaµyog¤:
K¤mayoga-visaµyogo, bhavayoga-visaµyogo, diĀĀhiyoga-visaµyogo, avijj¤yoga-visaµyogo.
[ 4.34 ] Catt¤ro ganth¤:
Abhijjh¤ k¤ya-gantho, vy¤p¤do k¤ya-gantho, sØlabbata-par¤m¤so k¤ya-gantho, idaµ-sacc¤bhiniveso k¤ya-gatho.
[ 4.35 ] Catt¤ri up¤d¤n¤ni:
K¤m¬pad¤naµ, diĀĀhup¤d¤naµ, sØlabbat¬p¤d¤naµ, attav¤d¬p¤d¤naµ.
[ 4.36 ] Catasso yoniyo:
A¼Ąaja-yoni, jal¤buja-yoni, saµsedaja-yoni, opap¤tika-yoni.
[ 231 ] [ 4.37 ] Catasso gabbh¤vakkanatiyo:
Idh'¤vuso ekacco asampaj¤no c'eva m¤tu kucchiyam okkamati, asampaj¤no m¤tu kucchismiµ Āh¤ti, asampaj¤no m¤tu kucchism¤ nikkhamati. Ayaµ paĀham¤ gabbh¤vakkanti.
Puna ca paraµ ¤vuso idh'ekacco sampaj¤no hi kho m¤tu kucchiµ okkamati, asampaj¤no m¤tu kucchismiµ Āh¤ti, asampaj¤no m¤tu kucchism¤ nikkhamati. Ayaµ dutiy¤ gabbh¤vakkanti.
Puna ca paraµ ¤vuso idh'ekacco sampaj¤no m¤tu kucchiµ okkamati, sampaj¤no m¤tu kucchismiµ Āh¤ti, asampaj¤no m¤tu kucchism¤ nikkhamati. Ayaµ tatiy¤ gabbh¤vakkanti.
Puna ca paraµ ¤vuso idh'ekacco sampaj¤no c'eva m¤tu kucchiµ okkamati, sampaj¤no m¤tu kucchismiµ Āh¤ti, sampaj¤no m¤tu kucchism¤ nikkhamati. Ayaµ catutth¤ gabbh¤vakkanti.
[ 4.38 ] Catt¤ro attabh¤va-paĀil¤bh¤:
Atth'¤vuso attabh¤va-paĀil¤bho yasmiµ attabh¤va-paĀil¤bhe attasa¾cetan¤ yeva kamati no para-sa¾cetan¤.
Atth'¤vuso attabh¤va-paĀil¤bho yasmiµ attabh¤va-paĀil¤bhe para-sa¾cetan¤ yeva kamati no atta-sa¾cetan¤.
Atth'¤vuso attabh¤va-paĀil¤bho yasmiµ attabh¤va-paĀil¤bhe atta-sa¾cetan¤ c'eva kamati para-sa¾cetan¤ ca.
Atth'¤vuso attabh¤va-paĀil¤bho yasmiµ attabh¤va-paĀil¤bhe n'eva atta-sa¾cetan¤ kamati no para-sa¾cetan¤.
[ 4.39 ] Catasso dakkhi¼¤-visuddhiyo:
Atth'¤vuso dakkhi¼¤ d¤yakato visujjhati no paĀigg¤hakato.
Atth'¤vuso dakkhi¼¤ paĀigg¤hakato visujjhati no d¤yakato.
Atth'¤vuso dakkhi¼¤ n'eva d¤yakato visujjhati [ 232 ] no paĀigg¤hakato.
Atth'¤vuso dakkhi¼¤ d¤yakato c'eva visujjhati paĀigg¤hakato ca.
[ 4.40 ] Catt¤ri saøgaha-vatth¬ni:
D¤naµ, peyyavajjaµ, attha-cariyaµ, sam¤nattat¤.
[ 4.41 ] Catt¤ro anariya-voh¤r¤:
Mus¤-v¤do, pisu¼¤ v¤c¤, pharus¤ v¤c¤, samphappal¤po.
[ 4.42 ] Catt¤ro ariya-voh¤r¤:
Mus¤-v¤d¤ verama¼Ø, pisu¼¤ya v¤c¤ya verama¼Ø, phar¤s¤ya v¤c¤ya verama¼Ø, samphappal¤p¤ verama¼Ø.
[ 4.43 ] Apare pi catt¤ro anariya-voh¤r¤:
AdiĀĀhe diĀĀha-v¤dit¤, assute suta-v¤dit¤, amute muta-v¤dit¤, avi¾¾¤te vi¾¾¤ta-v¤dit¤.
[ 4.44 ] Apare pi catt¤ro ariya-vohar¤:
AdiĀĀhe AdiĀĀha-v¤dit¤, assute assuta-v¤dit¤, amute amuta-v¤dit¤, avi¾¾¤te avi¾¾¤ta-v¤dit¤.
[ 4.45 ] Apare pi catt¤ro anariya-voh¤r¤:
DiĀĀhe adiĀĀha-v¤dit¤, sute assuta-v¤dit¤, mute amuta-v¤dit¤, vi¾¾¤te avi¾¾¤ta-v¤dit¤.
[ 4.46 ] Apare pi catt¤ro ariya-voh¤r¤:
DiĀĀhe diĀĀha-v¤dit¤, sute suta-v¤dit¤, mute muta-v¤dit¤, vi¾¾¤te vi¾¾¤ta-v¤dit¤.
[ 4.47 ] Catt¤ro puggal¤:
Idh'¤vuso ekacco puggalo attan-tapo hoti atta-parit¤pan¤nuyogam anuyutto.
Idh'¤vuso ekacce puggalo paran-tapo hoti para-parit¤pan¤nuyogam anuyutto.
Idh'¤vuso ekacco puggalo attan-tapo ca hoti atta-parit¤pan¤nuyogam anuyutto, paran-tapo ca para-parit¤pan¤nuyogam anuyutto.
Idh'¤vuso ekacco puggalo n'eva attan-tapo hoti na atta-parit¤pan¤nuyogam anuyutto na paran-tapo na para-parit¤panuyogam anuyutto. So anattan-tapo aparan- [ 233 ] tapo diĀĀhe va dhamme nicch¤to nibbuto sØtØ-bhuto sukhapaĀisaµvedi brahma-bhutena attan¤ viharati.
[ 4.48 ] Apare'pi catt¤ro puggal¤:
Idh'¤vuso ekacco puggalo atta-hit¤ya paĀipanno hoti no para-hit¤ya.
Idh'¤vuso ekacco puggalo para-hit¤ya paĀipanno hoti no atta-hit¤ya.
Idh'¤vuso ekacco puggalo n'eva atta-hit¤ya paĀipanno hoti na para-hit¤ya.
Idh'¤vuso ekacco puggalo atta-hit¤ya c'eva paĀipanno hoti para-hit¤ya ca.
[ 4.49 ] Apare pi catt¤ro puggal¤:
Tamo tama par¤yano, tamo joti-par¤yano, joti tama-par¤yano, joti joti-par¤yano.
[ 4.50 ] Apare pi catt¤ro puggal¤:
Sama¼a-m-acalo, sama¼a-padumo, sama¼a-pu¼Ąariko, sama¼a-sukhum¤lo.
Ime kho ¤vuso tena Bhagavat¤ j¤nat¤ passat¤ arahat¤ Samm¤Sambuddhena catt¤ro dhammo sammad-akkh¤to. Tattha sabbeh'eva saøg¤yitabbaµ na vivaditabbaµ, yathayidaµ brahmacariyaµ addhaniyaµ assa cira-ĀĀhitikaµ, tad assa bahujana-hit¤ya bahujana-sukh¤ya lok¤nukamp¤ya atth¤ya hit¤ya sukh¤ya deva-manuss¤naµ.
Atthi kho ¤vuso tena Bhagavat¤ j¤nat¤ passat¤ arahat¤ Samm¤Sambuddhena pa¾cadhamm¤ sammad-akkh¤to. Tattha sabbeh'eva saøg¤yitabbaµ na vivaditabbaµ, yatha-yidaµ brahmacariyaµ addhaniyaµ assa cira-ĀĀhitikaµ, tad assa bahujana-hit¤ya bahujana-sukh¤ya lok¤nukamp¤ya atth¤ya hit¤ya sukh¤ya deva-manuss¤naµ.
[ 5.1 ] Pa¾ca-kkhandh¤:
R¬pa-kkhadho, vedan¤-kkhandho, sa¾¾¤-kkhadho, saµkh¤ra-kkhadho, vi¾¾¤¼a-kkhadho.
[ 5.2 ] Pa¾cup¤d¤na-kkhandh¤:
R¬p¬p¤d¤na-kkhadho, [ 234 ] vedan¬p¤d¤na-kkhadho, sa¾¾¬p¤d¤na-kkhadho, saøkh¤r¬p¤d¤na-kkhadho, vi¾¾¤¼¬p¤d¤na-kkhadho.
[ 5.3 ] Pa¾ca k¤ma-gu¼¤:
Cakkhu-vi¾¾eyy¤ r¬p¤ iĀĀh¤ kant¤ man¤p¤ piya-r¬p¤ k¤m¬pasaµhit¤ rajanØy¤.
Sota-vi¾¾eyy¤ sadd¤ iĀĀh¤ kant¤ man¤p¤ piya-r¬p¤ k¤m¬pasaµhit¤ rajanØy¤.
Gh¤¼a-vi¾¾eyy¤ gandh¤ iĀĀh¤ kant¤ man¤p¤ piya-r¬p¤ k¤m¬pasaµhit¤ rajanØy¤.
Jivh¤-vi¾¾eyy¤ ras¤ iĀĀh¤ kant¤ man¤p¤ piya-r¬p¤ k¤m¬pasaµhit¤ rajanØy¤.
K¤ya-vi¾¾eyy¤ phoĀĀhabb¤ iĀĀh¤ kant¤ man¤p¤ piya-r¬p¤ k¤m¬pasaµhit¤ rajanØy¤.
[ 5.4 ] Pa¾ca gatiyo:
Nirayo, tiracch¤na-yoni, pettivisayo, manuss¤, dev¤.
[ 5.5 ] Pa¾ca macchariy¤ni:
¤v¤samacchariyaµ, kulamacchariyaµ, l¤bhamacchariyaµ, va¼¼amacchariyaµ, dhammamacchariyaµ.
[ 5.6 ] Pa¾ca nØvara¼¤ni:
K¤macchanda-nØvara¼aµ, by¤p¤da-nØvaranaµ, thØna-middha-nØvara¼aµ, uddhacca-kukkucca-nØvara¼aµ, vicikicch¤-nØvara¼aµ.
[ 5.7 ] Pa¾c'oram-bh¤giy¤ni saµyojan¤n¤:
Sakk¤yadiĀĀhi, vicikicch¤, sØlabbata-par¤m¤so, k¤macchando, by¤p¤do.
[ 5.8 ] Pa¾cuddhamabh¤giy¤ni saµyojan¤ni:
r¬par¤go, ar¬par¤go, m¤no, uddhaccaµ, avijj¤.
[ 235 ] [ 5.9 ] pa¾ca sikkh¤pad¤ni:
p¤¼¢tip¤t¤ verama¼Ø, adinn¤d¤n¤ verama¼Ø, k¤mesu micch¢c¤r¤ verama¼Ø, mus¤-v¤d¤ verama¼Ø, sur¤-meraya-majja-pam¤daĀĀhan¤ verama¼Ø.
[ 5.10 ] Pa¾ca abhabba-ĀĀh¤n¤ni:
Abhabbo ¤vuso khؼ¤savo bhikkhu sa¾cicca p¤¼aµ jØvit¤ voropetuµ.
Abhabbo khؼ¤savo bhikkhu adinnaµ theyya-saøkh¤taµ ¤d¤tuµ.
Abhabbo khؼ¤savo bhikkhu methunaµ dhammaµ paĀisevituµ.
Abhabbo khؼ¤savo bhikkhu sampaj¤na-mus¤ bh¤situµ.
Abhabbo khؼ¤savo bhikkhu sannidhi-k¤rakaµ k¤me paribhu¾jituµ seyyath¤ pi pubbe ag¤riya-bh¬to.
[ 5.11 ] Pa¾ca vyasan¤ni:
½¤ti-vyasanaµ, bhoga-vyasanaµ, roga-vyasanaµ, sØla-vyasanaµ, diĀĀhi-vyasanaµ.
N'¤vuso satt¤ ¾¤ti-vyasana-hetu v¤ bhoga-vyasana-hetu v¤ roga-vyasana-hetu v¤ k¤yassa bhed¤ param-mara¼¤ ap¤yaµ duggatiµ vinip¤taµ nirayaµ upapajjanti.
SØla-vyasana-hetu v¤ ¤vuso satt¤ diĀĀhi-vyasana-hetu v¤ k¤yassa bhed¤ param-mara¼¤ ap¤yaµ duggatiµ vinØp¤taµ nirayaµ upapajjanti.
[ 5.12 ] Pa¾ca sampad¤:
½¤ti-sampad¤, bhoga-sampad¤, ¤rogya-sampad¤, sØla-sampad¤, diĀĀhi-sampad¤.
N'¤vuso satt¤ ¾¤ti-sampad¤-hetu v¤ bhoga-sampad¤-hetu v¤ ¤rogya-sampad¤-hetu v¤ k¤yassa bhed¤ param mara¼¤ sugatiµ saggaµ lokaµ upapajjanti.
SØla-sampad¤-hetu v¤ ¤vuso satt¤ diĀĀhi-sampad¤-hetu v¤ k¤yassa bhed¤ param mara¼¤ sugatiµ saggaµ lokaµ upapajjanti.
[ 5.13 ] Pa¾ca ¤dØn¤v¤ dussØlassa sØla-vipattiy¤:
Idh' [ 236 ] ¤vuso dussØlo sØla-vipanno pam¤d¢dhikara¼aµ mahatiµ bhoga-j¤niµ nigacchati. Ayaµ paĀhamo ¤dØnavo dussØlassa sØla-vipattiy¤.
Puna ca paraµ ¤vuso dussØlassa sØla-vipannassa p¤pako kittisaddo abbhuggacchati. Ayaµ dutiyo ¤dØn¤vo dussØlassa sØla-vipattiy¤.
Puna ca paraµ ¤vuso dussØlo sØla-vipanno yaµ yad eva parisaµ upasaøkamati yadi khattiya-parisaµ yadi br¤mha¼a-parisaµ yadi gahapati-parisaµ yadi sama¼a-parisaµ avis¤rado upasaøkamati maøku-bh¬to. Ayaµ tatiyo ¤dØnavo dussØlassa sØla-vipattiy¤.
Puna ca paraµ ¤vuso dussØlo sØla-vipanno samm¬²ho k¤laµ karoti. Ayaµ catuttho ¤dØnavo dussØlassa sØla-vipattiy¤.
Puna ca paraµ ¤vuso dussØlo sila-vipanno k¤yassa bhed¤ param mara¼¤ ap¤yaµ duggatiµ vinip¤taµ nirayaµ upapajjati. Ayaµ pa¾camo ¤dØnavo dussØlassa sØla-vipattiy¤.
[ 5.14 ] Pa¾ca ¤nisaµs¤ sØla-vato sØla-sampad¤ya:
Idh'¤vuso sØlav¤ sØla-sampanno appam¤d¤dhikara¼aµ mahantaµ bhogakkhandhaµ adhigacchati. Ayaµ paĀhamo ¤nisaµso sØlavato sØla-sampad¤ya.
Puna ca paraµ ¤vuso sØlavato sØla-sampannassa ka²y¤¼o kitti-saddo ababhuggacchati. Ayaµ dutiyo ¤nisaµso sØlavato sØla-sampad¤ya.
Puna ca paraµ ¤vuso sØlav¤ sØla-sampanno yaµ yad eva parisaµ upasaøkamati yadi khattiya-parisaµ yadi br¤hma¼a-parØsaµ yadi gahapati-parisaµ yadi sama¼a-parisaµ vis¤rado upasaøkamati amaøku-bh¬to. Ayaµ tatiyo ¤nisaµso sØlavato sØla-sampad¤ya.
Puna ca paraµ ¤vuso sØlav¤ sØla-sampanno asamm¬²ho k¤laµ karoti. Ayaµ catuttho ¤nisaµso sØlavato sØla-sampad¤ya.
Puna ca paraµ ¤vuso sØlav¤ sØla-sampanno k¤yassa bhed¤ param mara¼¤ sugatiµ saggaµ lokaµ upapajjati. Ayaµ pa¾camo ¤nisaµso sØlavato sØla-sampad¤ya.
[ 5.15 ] Codakena ¤vuso bhikkhun¤ paraµ codetu-k¤mena pa¾ca dhamme ajjhattaµ upaĀĀhepetv¤ paro codetabbo:
'K¤lena vakkh¤mi no ak¤lena, bh¬tena vakkh¤mi no abh¬tena,
sa¼hena vakkh¤mi no pharusena,
attha-saµhitena [ 237 ] vakkh¤mi no anattha-saµhitena,
metta-cittena vakkh¤mi no dosantaren¤' ti.
Codakena ¤vuso bhikkhun¤ paraµ codetu-k¤mena ime pa¾ca dhamme ajjhattaµ upaĀĀhapetv¤ paro codetabbo.
[ 5.16 ] Pa¾ca padh¤niyaøg¤ni:
Idh'¤vuso bhikkhu saddho hoti, saddahati Tath¤gatassa bodhiµ: 'iti pi so Bhagav¤ arahaµ Samm¤-Sambuddho vijj¤-cara¼a-sampanno sugato loka-vid¬ anuttaro purisa-damma-s¤rathØ satth¤ deva-manuss¤naµ Buddho Bhagav¤' ti.
App¤b¤dho hoti app¤taøko sama-vep¤kiniy¤ gaha¼iy¤ samann¤gato n¤ti-sØt¤ya n¤ccu¼h¤ya majjhim¤ya padh¤na-kkham¤ya.
AsaĀho hoti am¤y¤vØ yath¤bh¬taµ att¤naµ ¤vikatt¤ Satthari v¤ vi¾¾¬su v¤ sabrahmac¤rØsu.
£raddha-viriyo viharati akusal¤naµ dhamm¤naµ pah¤n¤ya kusal¤naµ dhamm¤naµ upasampad¤ya th¤mav¤ da²ha-parakkamo anikkhitta-dhuro kusalesu dhammesu.
Pa¾¾av¤ hoti udayattha-g¤miniy¤ pa¾¾¤ya samann¤gato ariy¤ya nibbedhik¤ya samm¤-dukkha-kkhaya-g¤miniy¤.
[ 5.17 ] Pa¾ca suddh¤v¤s¤:
Avih¤, atapp¤, sudass¤, sudassØ, akaniĀĀh¤.
[ 5.18 ] Pa¾ca an¤g¤mino:
Antar¤-parinibb¤yØ, upahacca-parinibb¤yØ, asaµkh¤ra-parinibb¤yØ, sasaµkh¤ra-paribb¤yØ, uddhaµsoto AkaniĀĀha-g¤mØ.
[ 5.19 ] Pa¾ca ceto-khØl¤:
Idh'¤vuso bhikkhu Satthari [ 238 ] kaøkhati vicikicchati n¤dhimuccati na sampasØdati. Yo so ¤vuso bhikkhu Satthari kaøkhati vicikicchati n¤dhimuccati na sampasØdati, tassa cittaµ na namati ¤tapp¤ya anuyog¤ya s¤tacc¤ya padh¤n¤ya. Yassa cittaµ na namati ¤tapp¤ya anuyog¤ya s¤taccay¤ padh¤n¤ya ayaµ paĀhamo cetokhØlo.
Puna ca paraµ ¤vuso bhikkhu Dhamme kaøkh¤ti vicikicchati, n¤dhimuccati na sampasØdati. Yo so ¤vuso bhikkhu Dhamme kaøkhati vicikicchati n¤dhimuccati na sampasØdati tassa cittaµ na namati ¤tapp¤ya anuyog¤ya s¤tacc¤ya padh¤n¤ya. Yassa cittaµ na namati ¤tapp¤ya s¤tacc¤ya padh¤n¤ya. Ayaµ dutiyo cetokhØlo.
Puna ca paraµ ¤vuso bhikkhu Saøghe kaøkhati vicikicchati n¤dhimuccati na sampasØdati. Yo so ¤vuso bhikkhu Saøghe kaøkhati vicikicchati n¤dhimuccati na sampasØdati tassa cittaµ na namati ¤tapp¤ya anuyog¤ya s¤tacc¤ya padh¤n¤ya. Yassa cittaµ na namati ¤tapp¤ya s¤tacc¤ya padh¤n¤ya. Ayaµ tatiyo cetokhØlo.
Puna ca paraµ ¤vuso bhikkhu sikkh¤ya kaøkhati vicikicchati n¤dhimuccati na sampasØdati. Yo so ¤vuso bhikkhu sikkh¤ya kaøkhati vicikicchati n¤dhimuccati na sampasØdati tassa cittaµ na namati ¤tapp¤ya anuyog¤ya s¤tacc¤ya padh¤n¤ya. Yassa cittaµ na namati ¤tapp¤ya anuyog¤ya s¤tacc¤ya padh¤n¤ya. Ayaµ catuttho cotokhØlo.
Puna ca paraµ ¤vuso bhikkhu sabrahmac¤rØsu kupito hoti anattamano ¤hata-citto khØla-j¤to. Yo so ¤vuso bhikkhu sabrahmac¤rØsu kupito hoti anattamano ¤hata-citto khØla-j¤to, tassa cittaµ na namati ¤tapp¤ya anuyog¤ya s¤tacc¤ya padh¤n¤ya. Yassa cittaµ na namati ¤tapp¤ya anuyog¤ya s¤tacc¤ya padh¤n¤ya. Ayaµ pa¾camo cetokhØlo.
[ 5.20 ] Pa¾ca cetaso vinibandh¤:
Idh'¤vuso bhikkhu k¤me avigata-r¤go hoti avigata-chando avigata-pemo avigata-pip¤so avigata-pari²¤ho avigata-ta¼ho. Yo so ¤vuso bhikkhu k¤me avigata-r¤go hoti avigata-chando avigata-pemo avigata-pip¤so avigata-pari²¤ho avigata-ta¼ho, tassa cittaµ na namati ¤tapp¤ya anuyog¤ya s¤tacc¤ya padh¤n¤ya. Yassa cittaµ na namati ¤tapp¤ya anuyog¤ya s¤tacc¤ya padh¤n¤ya, ayaµ paĀhamo cetaso vinibavdho.
Puna ca para ¤vuso bhikkhu k¤ye avigata-r¤go hoti avigata-chando avigata-pemo avigata-pip¤so avigata-pari²¤ho avigata-ta¼ho. Yo so ¤vuso bhikkhu k¤ye avigata-r¤go hoti avigata-chando avigata-pemo avigata-pip¤so avigata-pari²¤ho avigata-ta¼ho, tassa cittaµ na namati ¤tapp¤ya anuyog¤ya s¤tacc¤ya padh¤n¤ya. Yassa cittaµ na namati ¤tapp¤ya anuyog¤ya s¤tacc¤ya padh¤n¤ya, ayaµ dutiyo cetaso vinibandho.
Puna ca paraµ ¤vuso bhikkhu r¬pe avigata-r¤go hoti avigata-chando avigata-pemo avigata-pip¤so avigata-pari²¤ho avigata-ta¼ho. Yo so ¤vuso bhikkhu r¬pe avigata-r¤go hoti avigata-chando avigata-pemo avigata-pip¤so avigata-pari²¤ho avigata-ta¼ho, tassa cittaµ na namati ¤tapp¤ya anuyog¤ya s¤tacc¤ya padh¤n¤ya. Yassa cittaµ na namati ¤tapp¤ya anuyog¤ya s¤tacc¤ya padh¤n¤ya, ayaµ tatiyo cetaso vinibandho.
Puna ca paraµ ¤vuso bhikkhu y¤vadatthaµ udar¤vahehakaµ bhu¾jitv¤ seyya-sukhaµ phassa-sukhaµ middha-sukhaµ anuyutto viharati. Yo so ¤vuso bhikkhu y¤vadatthaµ udar¤vahedakaµ bhu¾jitv¤ seyya-sukhaµ phassa-sukhaµ middha-sukhaµ anuyutto viharati, tassa cittaµ na namati ¤tapp¤ya anuyog¤ya s¤tacc¤ya padh¤n¤ya. Yassa cittaµ na namati ¤tapp¤ya anuyog¤ya s¤tacc¤ya padh¤n¤ya, ayaµ catuttho cetaso vinibandho.
Puna ca paraµ ¤vuso [ 239 ] bhikkhu a¾¾ataraµ deva-nik¤yaµ pa¼idh¤ya brahmacariyaµ carati: 'Imin¤'haµ vatena v¤ sØlena v¤ tapena v¤ brahmacariyena v¤ devo v¤ bhaviss¤mØ deva¾¾ataro v¤'ti. Yo so ¤vuso bhikkhu a¾¾ataraµ deva-nik¤yaµ pa¼idh¤ya brahmacariyaµ carati: 'Imin¤'haµ vatena v¤ sØlena v¤ tapena v¤ brahmacariyena v¤ devo v¤ bhaviss¤mi deva¾¾ataro v¤'ti, tassa cittaµ na namati ¤tapp¤ya anuyog¤ya s¤tacc¤ya padh¤n¤ya. Yassa cittaµ na namati ¤tapp¤ya anuyog¤ya s¤tacc¤ya padh¤n¤ya, ayaµ pa¾camo cetaso vinibandho.
[ 5.21 ] Pa¾c'indriy¤ni:
Cakkhundriyaµ, sotindriyaµ, gh¤nindriyaµ, jivahindriyaµ, k¤yindriyaµ.
[ 5.22 ] Apar¤ni'pi pa¾c'indriy¤ni:
Sukhindriyaµ, dukkhindriyaµ, somanassindriyaµ, demanassindriyaµ, upekkhindriyaµ.
[ 5.23 ] Apar¤ni'pi pa¾c'indriy¤ni:
Saddhindriyaµ, viriyindriyaµ, satindriyaµ, sam¤dhindriyaµ, pa¾¾indiyaµ.
[ 5.24 ] Pa¾ca nissara¼iy¤ dh¤tuyo:
Idh'¤vuso bhikkhuno k¤me manasikaroto k¤mesu cittaµ na pakkhandati nappasØdati na santiĀĀhati na vimuccati nekkhammaµ kho pan'assa manasikaroto nekkhamme cittaµ pakkhandati pasØdati santiĀĀhati vimuccati, tassa taµ cittaµ sugataµ [ 240 ] subh¤vitaµ suvuĀĀhitaµ suvimuttaµ visaµyuttaµ k¤mehi, ye ca k¤ma-paccay¤ uppajjanti ¤sav¤ vigh¤t¤ pari²¤h¤, mutto so tehi, na so taµ vedanaµ vedeti, idam akkh¤taµ k¤m¤naµ nissara¼aµ.
Puna ca paraµ ¤vuso bhikkhuno vy¤padaµ manasikaroto vy¤p¤de cittaµ na pakkhandati nappasØdati na santiĀĀhati na vimuccati, avy¤p¤daµ kho pan'assa manasikaroto avy¤pade cittaµ pakkhandati pasØdati santiĀĀhati vimuccati, tassa taµ cittaµ sugataµ subh¤vitaµ suvuĀĀhitaµ suvimuttaµ visaµyuttaµ vy¤p¤dena, ye ca vy¤p¤da-paccay¤ uppajjanti ¤sav¤ vigh¤t¤ pari²¤h¤ mutto so tehi, na so taµ vedanaµ vedeti, idam akkh¤taµ vy¤p¤dassa nissara¼aµ.
Puna ca paraµ ¤vuso bhikkhuno vihesaµ manasikaroto vihes¤ya cittaµ na pakkhandati nappasØdati na santiĀĀhati na vimuccati, avihesaµ kho pan'assa manasikaroto avihes¤ya cittaµ pakkhandati pasØdati santiĀĀhati vimuccati, tassa taµ cittaµ sugataµ subh¤vitaµ suvuĀĀhitaµ suvimuttaµ visaµyuttaµ vihes¤ya, ye ca vibhesa-paccay¤ uppajjanti ¤sav¤ vigh¤t¤ pari²¤h¤ mutto so tehi, na so taµ vedanaµ vedeti, idam akkh¤taµ vihes¤ya nissara¼aµ.
Puna ca paraµ ¤vuso bhikkhuno r¬paµ manasikaroto r¬pesu cittaµ na pakkhandati nappasØdati na santiĀĀhati na vimuccati, ar¬paµ kho pan'assa manasikaroto ar¬pesu cittaµ pakkhandati pasØdati santiĀĀhati vimuccati, tassa taµ cittaµ sugataµ subh¤vitaµ suvuĀĀhitaµ suvimuttaµ visaµyuttaµ r¬pehi, ye ca r¬pa-paccay¤ uppajjanti ¤sav¤ vigh¤t¤ pari²¤h¤ mutto so tehi, na so taµ vedanaµ vedeti, idam akkh¤taµ r¬p¤naµ nissara¼aµ.
Puna ca paraµ ¤vuso bhikkhuno sakk¤yaµ manasikaroto sakk¤ye cittaµ na pakkhandati nappasØdati na santiĀĀhati na vimuccati, sakk¤ya-nirodhaµ kho pan'assa manasikaroto sakk¤ya-nirodho cittaµ pakkhandati pasØdati santiĀĀhati vimuccati, tassa taµ cittaµ sugataµ subh¤vitaµ suvuĀĀhitaµ suvimuttaµ visaµyuttaµ sakk¤yena, ye ca sakk¤ya-paccay¤ uppajjanti ¤sav¤ vigh¤t¤ pari²¤h¤ mutto [ 241 ] so tehi, na so taµ vedanaµ vedeti, idam akkh¤taµ sakk¤ya-nissara¼aµ.
[ 5.25 ] Pa¾ca vimutt¤yatan¤ni:
Idh'¤vuso bhikkhuno Satth¤ dhammaµ deseti a¾¾ataro v¤ garuĀĀh¤niko sabrahmac¤rØ. Yath¤ yath¤ ¤vuso bhikkhuno Satth¤ dhammaµ deseti a¾¾ataro v¤ garuĀĀh¤niko sabrahmac¤rØ, tath¤ tath¤ so tasmiµ dhamme attha-paĀisaµvedØ ca hoti dhammapaĀisaµvedØ ca. Tassa attha-ppaĀisaµvedino dhamma-paĀisaµvedino p¤mujjaµ j¤yati, pamuditassa pØti j¤yati, pØti-manassa k¤yo passambhati, passaddha-k¤yo sukhaµ vedeti, sukhino cittaµ sam¤dhiyati. Idaµ paĀhamaµ vimutt¤yatanaµ.
Puna ca paraµ ¤vuso bhikkhuno na h'eva kho Satth¤ dhammaµ deseti a¾¾ataro v¤ garuĀĀh¤niko sabrahmac¤rØ, api ca kho yath¤-sutaµ yath¤-pariyattaµ dhammaµ vitth¤rena paresaµ deseti. Yath¤ yath¤ ¤vuso bhikkhu yath¤-sutaµ yath¤-pariyattaµ dhammaµ vitth¤rena paresaµ deseti, tath¤ tath¤ so tasmiµ dhamme attha-paĀisaµvedØ ca hoti dhamma-paĀisaµvedØ ca. Tassa attha-paĀisaµvedino dhamma-paĀisaµvedino p¤mujjaµ j¤yati, pamuditassa pØti j¤yati, pØti-manassa k¤yo passambhati, passaddha-k¤yo sukhaµ vedeti, sukhino cittaµ sam¤dhiyati. Idaµ dutiyaµ vimutt¤yatanaµ
Puna ca paraµ ¤vuso bhikkhuno na h'eva kho Satth¤ dhammaµ deseti a¾¾ataro v¤ garuĀĀh¤niko sabrahmac¤rØ, n¤ pi yath¤-sutaµ yath¤-pariyattaµ dhammaµ vitth¤rena paresaµ deseti, api ca kho yath¤-sutaµ yath¤-pariyattaµ dhammaµ vitth¤rena sajjh¤yaµ karoti. Yath¤ yath'vuso bhikkhu yath¤-sutaµ yath¤-pariyattaµ dhammaµ vitth¤rena sajjh¤yaµ karoti, tat¤ tath¤ so tasmiµ dhamme attha-paĀisaµvedØ ca hoti dhamma-paĀisaµvedØ ca. Tassa attha-paĀisaµvedino dhamma-paĀisaµvedino p¤mujjaµ j¤yati, pamuditassa pØti j¤yati, pØti-manassa k¤yo passambhati, [ 242 ] passaddha-k¤yo sukhaµ vedeti, sukhino cittaµ sam¤dhiyati. Idaµ tatiyaµ vimutt¤yatanaµ.
Puna ca paraµ ¤vuso bhikkhuno na h'eva kho Satth¤ dhammaµ deseti a¾¾ataro v¤ garuĀĀh¤niko sabrahmac¤rØ, n¤ pi yath¤-sutaµ yath¤-pariyattaµ dhammaµ vitth¤rena paresaµ deseti, n¤ pi yath¤-sutaµ yath¤-pariyattaµ dhammaµ vitth¤rena sajjh¤yaµ karoti, api ca kho yath¤-sutaµ yath¤-pariyattaµ cetas¤ anuvitakketi anuvic¤reti manas¤'nupekkhati. Yath¤ yath'vuso bhikkhu yath¤-sutaµ yath¤-pariyattaµ dhammaµ cetas¤ anuvitakketi anuvic¤reti manas¤'nupekkhati, tath¤ tath¤ so tasmiµ dhamme attha-paĀisaµvedØ ca hoti dhamma-paĀisaµvedØ ca. Tassa attha-paĀisaµvedino dhamma-paĀisaµvedino p¤mujjaµ j¤yati, pamuditassa pØti j¤yati pØti-manassa k¤yo passambhati, passaddha-k¤yo sukhaµ vedeti, sukhino cittaµ sam¤dhiyati. Idaµ catutthaµ vimutt¤yatanaµ.
Puna ca paraµ ¤vuso bhikkhuno na h'eva kho Satth¤ dhammaµ deseti a¾¾ataro v¤ garuĀĀh¤niko sabrahmac¤rØ, n¤ pi yath¤-sutaµ yath¤-pariyattaµ dhammaµ vitth¤rena paresaµ deseti, n¤ pi yath¤-sutaµ yath¤-pariyattaµ dhammaµ vitth¤rena sajjh¤yaµ karoti, n¤ pi yath¤-sutaµ yath¤-pariyattaµ dhammaµ cetas¤ anuvitakketi anuvic¤reti manas¤'nupekkhati, api ca kho assa a¾¾ataraµ sam¤dhi-nimittaµ suggahitaµ hoti sumanasikataµ, s¬padh¤ritaµ suppaĀividdhaµ pa¾¾¤ya. Yath¤ yath¤ ¤vuso bhikkhuno a¾¾ataraµ sam¤dhi-nimittaµ suggahitaµ hoti sumanasikataµ s¬padh¤ritaµ suppaĀividdhaµ pa¾¾¤ya, tath¤ tath¤ so tasmiµ dhamme attha-paĀisaµvedØ ca hoti dhamma-paĀisaµvedØ ca. Tassa attha-paĀisaµvedino dhamma-paĀisaµvedino p¤mujjaµ j¤yati, pamuditassa pØti j¤yati, pØti-manassa k¤yo passambhati, passaddha-k¤yo sukhaµ [ 243 ] vedeti, sukhino cittaµ sam¤dhiyati. Idaµ pa¾camaµ vimutt¤yatanaµ.
[ 5.26 ] Pa¾ca vimutati-parip¤caniy¤ sa¾¾¤:
Anicca-sa¾¾¤, anicce dukkha-sa¾¾¤, dukkhe anatta-sa¾¾¤, pah¤na-sa¾¾¤, vir¤ga-sa¾¾¤.
Ime kho ¤vuso tena Bhagavat¤ j¤nat¤ passat¤ arahat¤ Samm¤Sambuddhena pa¾ca dhamm¤ sammad-akkh¤to. Tattha sabbeh'eva saøg¤yitabbaµ na vivaditabbaµ, yathayidaµ brahmacariyaµ addhaniyaµ assa cira-ĀĀhitikaµ, tad assa bahujana-hit¤ya bahujana-sukh¤ya lok¤nukamp¤ya atth¤ya hit¤ya sukh¤ya deva-manuss¤naµ.
Atthi kho ¤vuso tena Bhagavat¤ j¤nat¤ passat¤ arahat¤ Samm¤Sambuddhena cha dhamm¤ sammad-akkh¤to. Tattha sabbeh'eva saøg¤yitabbaµ na vivaditabbaµ, yatha-yidaµ brahmacariyaµ addhaniyaµ assa cira-ĀĀhitikaµ, tad assa bahujana-hit¤ya bahujana-sukh¤ya lok¤nukamp¤ya atth¤ya hit¤ya sukh¤ya deva-manuss¤naµ.
[ 6.1 ] Cha ajjhattik¤ni ¤yatan¤ni:
Cakkh¤yatanaµ, sot¤yatanaµ, gh¤n¤yatanaµ, jivh¤yatanaµ, k¤y¤tanaµ, man¤yatanaµ.
[ 6.2 ] Cha b¤hir¤ni ¤yatan¤ni:
R¬p¤yatanaµ, sadd¤yatanaµ, gandh¤yatanaµ, ras¤yatanaµ, phoĀĀhabb¤yatanaµ, dhamm¤yatanaµ.
[ 6.3 ] Cha vi¾¾¤¼a-k¤y¤:
Cakkhu-vi¾¾a¼aµ, sota-vi¾¾¤¼aµ, gh¤na-vi¾¾¤¼aµ, jivh¤-vi¾¾¤¼aµ, k¤ya-vi¾¾¤¼aµ, mano-vi¾¾¤¼aµ.
[ 6.4 ] Cha phassa-k¤y¤:
Cakkhu-samphasso, sota-samphasso, gh¤na-samphasso, jivh¤-samphasso, k¤ya-samphasso, mano-samphasso.
[ 6.5 ] Cha vedan¤-k¤y¤:
Cakkhu-samphassaj¤ vedan¤, [ 244 ] sota-samphassaj¤ vedan¤, gh¤na-samphassaj¤ vedan¤, jivh¤-samphassaj¤ vedan¤, k¤ya-samphassaj¤ vedan¤, mano-samphassaj¤ vedan¤.
[ 6.6 ] Cha sa¾¾¤-k¤y¤:
R¬pa-sa¾¾¤, sadda-sa¾¾¤, gandha-sa¾¾¤, rasa-sa¾¾¤, phoĀĀhabba-sa¾¾¤, dhamma-sa¾¾¤.
[ 6.7 ] Cha sa¾cetan¤-k¤y¤:
R¬pa-sa¾cetan¤, sadda-sa¾cetan¤, gandha-sa¾cetan¤, rasa-sa¾cetan¤, phoĀĀhabba-sa¾cetan¤, dhamma-sa¾cetan¤.
[ 6.8 ] Cha ta¼h¤-k¤y¤:
R¬pa-ta¼h¤, sadda-tanh¤, gandha-ta¼h¤, rasa-ta¼h¤, phoĀĀhabba-ta¼h¤, dhamma-ta¼h¤.
[ 6.9 ] Cha ag¤rav¤:
Idh'¤vuso bhikkhu Satthari ag¤ravo viharati appatisso, Dhamme ag¤ravo viharati appatisso, Saøghe ag¤ravo viharati appatisso, sikkh¤ya ag¤ravo viharati appatisso, appam¤de ag¤ravo viharati appatisso, paĀisanth¤re ag¤ravo viharati appatisso.
[ 6.10 ] Cha g¤rav¤:
Idh'¤vuso bhikkhu Satthari sag¤ravo viharati sappatisso, Dhamme sag¤ravo viharati sappatisso, Saøghe sag¤ravo viharati sappatisso, sikkh¤ya sag¤ravo viharati sappatisso, appam¤de sag¤ravo viharati sappatisso, paĀisath¤re sag¤ravo viharati sappatisso.
[ 6.11 ] Cha somanass¬pavic¤r¤:
Cakkhun¤ r¬paµ disv¤ somanassa-ĀĀh¤niyaµ r¬paµ upavicarati. Sotena saddaµ sutv¤ somanassa-ĀĀh¤niyaµ saddaµ upavicarati. Gh¤nena gadhaµ gh¤yitv¤ somanassa-ĀĀh¤niyaµ gandhaµ upavicarati. Jivh¤ya rasaµ s¤yitv¤ somanassa-ĀĀh¤niyaµ rasaµ upavicarati. K¤yena phoĀĀhabbaµ ph¬sitv¤ somanassa-ĀĀh¤niyaµ phoĀĀhabbaµ upavicarati. Manas¤ dhammaµ vi¾¾¤ya somanassa-ĀĀh¤niyaµ dhammaµ upavicarati.
[ 245 ] [ 6.12 ] Cha domanass¬pavic¤r¤:
Cakkhun¤ r¬paµ disv¤ domanassa-ĀĀh¤niyaµ r¬paµ upavicarati. Sotena saddaµ sutv¤ domanassa-ĀĀh¤niyaµ saddaµ upavicarati. Gh¤nena gandhaµ gh¤yitv¤ domanassa-ĀĀh¤niyaµ gandhaµ upavicarati. Jivh¤ya rasaµ s¤yitv¤ demanassa-ĀĀh¤niyaµ rasaµ upavicarati. K¤yena phoĀĀhabbaµ phusitv¤ demanassa-ĀĀh¤niyaµ phoĀĀhabbaµ upavicarati. Manas¤ dhammaµ vi¾¾¤ya domanassa-ĀĀh¤niyaµ dhammaµ upavicarati.
[ 6.13 ] Cha upekkh¬pavic¤r¤:
Cakkhun¤ r¬paµ disv¤ upekkh¤-ĀĀh¤niyaµ r¬paµ upavicarati. Sotena saddaµ sutv¤ upekkh¤-ĀĀh¤niyaµ saddaµ upavicarati. Gh¤nena gandhaµ gh¤yitv¤ upekkh¤-ĀĀh¤niyaµ gandhaµ upavicarati. Jivh¤ya rasaµ s¤yitv¤ upekkh¤-ĀĀh¤niyaµ rasaµ upavicarati. K¤yena phoĀĀhabbaµ phusitv¤ upekkh¤-ĀĀh¤niyaµ phoĀĀhabbaµ upavicarati. Manas¤ dhammaµ vi¾¾¤ya upekkh¤-ĀĀh¤niyaµ1 dhammaµ upavicarati.
[ 6.14 ] Cha s¤r¤nØy¤ dhamm¤:
Idh'¤vuso bhikkhuno mettaµ k¤ya-kammaµ paccupaĀĀhitaµ hoti sabrahmac¤rØsu ¤vØ c'eva raho ca, ayam pi dhammo s¤r¤nØyo piyakara¼o garu-kara¼o, saµgah¤ya aviv¤d¤ya avihes¤ya s¤maggiy¤ ekØ-bh¤v¤ya saµvattati.
Puna ca paraµ ¤vuso bhikkuno mettaµ vacØ-kammaµ paccupaĀĀhitaµ hoti sabrahmac¤rØsu ¤vØ c'eva raho ca, ayam pi dhammo s¤r¤nØyo piya-kara¼o garu-kara¼o, saµgah¤ya aviv¤d¤ya avihes¤ya s¤maggiy¤ ekØ-bh¤v¤ya saµvatti.
Puna ca paraµ ¤vuso bhikkhuno mettaµ mano-kammaµ paccupaĀĀhitaµ hoti sabrahmac¤rØsu ¤vØ c'eva raho ca, ayam pi dhammo s¤r¤nØyo piya-kara¼o garu-kara¼o, saµgah¤ya aviv¤d¤ya avihes¤ya s¤maggiy¤ ekØ-bh¤v¤ya saµvattati.
Puna ca paraµ ¤vuso bhikkhuno ye te l¤bh¤ dhammik¤ dhammaladdh¤ antamaso patta-pariy¤panna-mattam pi, tath¤r¬pehi l¤bhehi appaĀivibhatta-bhogØ hoti sØlavantehi sabrahmac¤rØhi s¤dh¤ra¼a-bhogØ, ayam pi dhammo s¤r¤nØyo piya-kara¼o garu-kara¼o, saøgah¤ya aviv¤d¤ya avihes¤ya s¤maggiy¤ ekØ-bh¤v¤ya saµvattati.
Puna ca paraµ ¤vuso bhikkhu y¤ni t¤ni sØl¤ni akha¼aĄ¤ni acchidd¤ni asabal¤ni akamm¤s¤ni bhujiss¤ni vi¾¾¬ppasatth¤ni apar¤maĀĀh¤ni sam¤dhisaµvattanik¤ni, tath¤-r¬pesu sØlesu sØla-s¤ma¾¾a-gato [ 246 ] viharati sabrahmac¤rØhi ¤vØ c'eva raho ca, ayam pi dhammo s¤r¤nØyo piya-kara¼o garu-kara¼o, saµgah¤ya aviv¤d¤ya avihes¤ya s¤maggiy¤ ekØ-bh¤v¤ya saµvattati.
Puna ca paraµ ¤vuso bhikkhu y¤'yaµ diĀĀhi ariy¤ niyy¤¼ik¤ niyy¤ti takkarassa samm¤-dukkhakkhay¤ya tath¤-r¬p¤ya diĀĀhiy¤ di¤ĀĀhi-sma¾¾a-gato viharati sabrahmac¤rØhi ¤vØ c'eva raho ca, ayam pi dhammo s¤r¤¼Øyo piya-karano garu-karano saøgah¤ya aviv¤d¤ya avihes¤ya s¤maggiy¤ ekØ-bh¤v¤ya saµvattati.
[ 6.15 ] Cha viv¤da-m¬l¤ni:
Idh'¤vuso bhikkhu kodhano hoti upan¤hØ. Yo so ¤vuso bhikkhu kodhano hoti upan¤hØ, so SattharØ pi ag¤ravo viharati appatisso. Dhamme pi ag¤ravo viharati appatisso. Saøghe pi ag¤ravo viharati appatisso, sikkh¤ya'pi na parip¬ra-k¤rØ hoti.
Yo so ¤vuso bhikkhu Satthari ag¤ravo viharati appatisso, Dhamme ag¤ravo viharati appatisso, Saøghe ag¤ravo viharati appatisso, sikkh¤ya na parip¬rak¤rØ, so Saøghe viv¤daµ janeti. Yo so hoti viv¤do bahujana-ahit¤ya bahujana-asukh¤ya bahu-janassa anatth¤ya ahit¤ya dukkh¤ya deva-manuss¤naµ. Evar¬pa¾ ce tumhe ¤vuso viv¤da-m¬laµ ajjhattaµ v¤ bahiddh¤ v¤ samanupasseyy¤tha, tatra tumhe ¤vuso tass'eva p¤pakassa viv¤da=m¬lassa pah¤n¤ya v¤yameyy¤tha. Evar¬pa¾ ce tumhe ¤vuso viv¤da-m¬laµ ajjhattaµ v¤ bahiddh¤ v¤ na samanupasseyy¤tha, tatra tumhe ¤vuso tass'eva p¤pakassa viv¤da-m¬lassa ¤yatiµ anavassav¤ya paĀipajjeyy¤tha. Evam etassa p¤pakassa viv¤da-m¬lassa pah¤naµ hoti, evam etassa p¤pakassa viv¤da-m¬lassa ¤yatiµ anavassavo hoti.
Puna ca paraµ ¤vuso bhikkhu makkhØ hoti pal¤sØ. Yo so ¤vuso bhikkhu makkhØ hoti pal¤sØ, so SattharØ'pi ag¤ravo viharati appatisso, Dhamme'pi ag¤ravo viharati appatisso. Saøghe pi ag¤ravo viharati appatisso, sikkh¤ya'pi na parip¬rak¤rØ hoti.
Yo so ¤vuso bhikkhu Satthari ag¤ravo viharati appatisso, Dhamme ag¤ravo viharati appatisso, Saøghe ag¤ravo viharati appatisso, sikkh¤ya na parip¬rak¤rØ, so Saøghe viv¤daµ janeti. Yo so hoti viv¤do bahujana-ahit¤ya bahujana-asukh¤ya bahu-janassa anatth¤ya ahit¤ya dukkh¤ya deva-manuss¤naµ. Evar¬pa¾ ce tumhe ¤vuso viv¤da-m¬laµ ajjhattaµ v¤ bahiddh¤ v¤ samanupasseyy¤tha, tatra tumhe ¤vuso tass'eva p¤pakassa viv¤da=m¬lassa pah¤n¤ya v¤yameyy¤tha. Evar¬pa¾ ce tumhe ¤vuso viv¤da-m¬laµ ajjhattaµ v¤ bahiddh¤ v¤ na samanupasseyy¤tha, tatra tumhe ¤vuso tass'eva p¤pakassa viv¤da-m¬lassa ¤yatiµ anavassav¤ya paĀipajjeyy¤tha. Evam etassa p¤pakassa viv¤da-m¬lassa pah¤naµ hoti, evam etassa p¤pakassa viv¤da-m¬lassa ¤yatiµ anavassavo hoti.
Puna ca paraµ ¤vuso bhikkhu issukØ hoti maccharØ. Yo so ¤vuso bhikkhu issukØ hoti maccharØ, so Satthari'pi ag¤ravo viharati appatisso, Dhamme'pi ag¤ravo viharati appatisso. Saøghe pi ag¤ravo viharati appatisso, sikkh¤ya'pi na parip¬rak¤rØ hoti.
Yo so ¤vuso bhikkhu Satthari ag¤ravo viharati appatisso, Dhamme ag¤ravo viharati appatisso, Saøghe ag¤ravo viharati appatisso, sikkh¤ya na parip¬rak¤rØ, so Saøghe viv¤daµ janeti. Yo so hoti viv¤do bahujana-ahit¤ya bahujana-asukh¤ya bahu-janassa anatth¤ya ahit¤ya dukkh¤ya deva-manuss¤naµ. Evar¬pa¾ ce tumhe ¤vuso viv¤da-m¬laµ ajjhattaµ v¤ bahiddh¤ v¤ samanupasseyy¤tha, tatra tumhe ¤vuso tass'eva p¤pakassa viv¤da=m¬lassa pah¤n¤ya v¤yameyy¤tha. Evar¬pa¾ ce tumhe ¤vuso viv¤da-m¬laµ ajjhattaµ v¤ bahiddh¤ v¤ na samanupasseyy¤tha, tatra tumhe ¤vuso tass'eva p¤pakassa viv¤da-m¬lassa ¤yatiµ anavassav¤ya paĀipajjeyy¤tha. Evam etassa p¤pakassa viv¤da-m¬lassa pah¤naµ hoti, evam etassa p¤pakassa viv¤da-m¬lassa ¤yatiµ anavassavo hoti.
Puna ca paraµ ¤vuso bhikkhu saĀho hoti m¤y¤vi, yo so ¤vuso bhikkhu saĀho hoti m¤y¤vØ, so Satthari'pi ag¤ravo viharati appatisso, Dhamme'pi ag¤ravo viharati appatisso. Saøghe pi ag¤ravo viharati appatisso, sikkh¤ya'pi na parip¬rak¤rØ hoti.
Yo so ¤vuso bhikkhu Satthari ag¤ravo viharati appatisso, Dhamme ag¤ravo viharati appatisso, Saøghe ag¤ravo viharati appatisso, sikkh¤ya na parip¬rak¤rØ, so Saøghe viv¤daµ janeti. Yo so hoti viv¤do bahujana-ahit¤ya bahujana-asukh¤ya bahu-janassa anatth¤ya ahit¤ya dukkh¤ya deva-manuss¤naµ. Evar¬pa¾ ce tumhe ¤vuso viv¤da-m¬laµ ajjhattaµ v¤ bahiddh¤ v¤ samanupasseyy¤tha, tatra tumhe ¤vuso tass'eva p¤pakassa viv¤da=m¬lassa pah¤n¤ya v¤yameyy¤tha. Evar¬pa¾ ce tumhe ¤vuso viv¤da-m¬laµ ajjhattaµ v¤ bahiddh¤ v¤ na samanupasseyy¤tha, tatra tumhe ¤vuso tass'eva p¤pakassa viv¤da-m¬lassa ¤yatiµ anavassav¤ya paĀipajjeyy¤tha. Evam etassa p¤pakassa viv¤da-m¬lassa pah¤naµ hoti, evam etassa p¤pakassa viv¤da-m¬lassa ¤yatiµ anavassavo hoti.
Puna ca paraµ ¤vuso bhikkhu p¤piccho hoti micch¤-diĀĀhi, yo so ¤vuso bhikkhu p¤piccho hoti micch¤-diĀĀhØ, so Satthari'pi ag¤ravo viharati appatisso, Dhamme'pi ag¤ravo viharati appatisso. Saøghe pi pi ag¤ravo viharati appatisso, sikkh¤ya'pi na parip¬rak¤rØ hoti.
Yo so ¤vuso bhikkhu Satthari ag¤ravo viharati appatisso, Dhamme ag¤ravo viharati appatisso, Saøghe ag¤ravo viharati appatisso, sikkh¤ya na parip¬rak¤rØ, so Saøghe viv¤daµ janeti. Yo so hoti viv¤do bahujana-ahit¤ya bahujana-asukh¤ya bahu-janassa anatth¤ya ahit¤ya dukkh¤ya deva-manuss¤naµ. Evar¬pa¾ ce tumhe ¤vuso viv¤da-m¬laµ ajjhattaµ v¤ bahiddh¤ v¤ samanupasseyy¤tha, tatra tumhe ¤vuso tass'eva p¤pakassa viv¤da=m¬lassa pah¤n¤ya v¤yameyy¤tha. Evar¬pa¾ ce tumhe ¤vuso viv¤da-m¬laµ ajjhattaµ v¤ bahiddh¤ v¤ na samanupasseyy¤tha, tatra tumhe ¤vuso tass'eva p¤pakassa viv¤da-m¬lassa ¤yatiµ anavassav¤ya paĀipajjeyy¤tha. Evam etassa p¤pakassa viv¤da-m¬lassa pah¤naµ hoti, evam etassa p¤pakassa viv¤da-m¬lassa ¤yatiµ anavassavo hoti.
Puna ca paraµ ¤vuso bhikkhu [ 247 ] sandiĀĀhi-par¤m¤sØ hoti ¤dh¤na-g¤hØ duppaĀinissaggØ. Yo so ¤vuso bhikkhu sandiĀĀhi-par¤m¤sØ hoti ¤dh¤na-g¤hØ duppaĀinissaggØ, so SattharØ pi ag¤ravo viharati appatisso. Dhamme pi ag¤ravo viharati appatisso. Saøghe pi ag¤ravo viharati appatisso, sikkh¤ya'pi na parip¬ra-k¤rØ hoti. Yo so ¤vuso bhikkhu Satthari ag¤ravo viharati appatisso, Dhamme ag¤ravo viharati appatisso, Saøghe ag¤ravo viharati appatisso, sikkh¤ya na parip¬rak¤rØ, so Saøghe viv¤daµ janeti. Yo so hoti viv¤do bahujana-ahit¤ya bahujana-asukh¤ya bahu-janassa anatth¤ya ahit¤ya dukkh¤ya deva-manuss¤naµ. Evar¬pa¾ ce tumhe ¤vuso viv¤da-m¬laµ ajjhattaµ v¤ bahiddh¤ v¤ samanupasseyy¤tha, tatra tumhe ¤vuso tass'eva p¤pakassa viv¤da=m¬lassa pah¤n¤ya v¤yameyy¤tha. Evar¬pa¾ ce tumhe ¤vuso viv¤da-m¬laµ ajjhattaµ v¤ bahiddh¤ v¤ na samanupasseyy¤tha, tatra tumhe ¤vuso tass'eva p¤pakassa viv¤da-m¬lassa ¤yatiµ anavassav¤ya paĀipajjeyy¤tha. Evam etassa p¤pakassa viv¤da-m¬lassa pah¤naµ hoti, evam etassa p¤pakassa viv¤da-m¬lassa ¤yatiµ anavassavo hoti.
[ 6.16 ] Cha dh¤tuyo:
PaĀhavØ-dh¤tu ¤po-dh¤tu, tejo-dh¤tu, v¤yo-dh¤tu, ¤k¤sa-dh¤tu, vi¾¾¤¼a-dh¤tu.
[ 6.17 ] Cha nissara¼iy¤ dh¤tuyo:
Idh'¤vuso bhikkhu evaµ vadeyya: 'Mett¤ hi kho me ¤vuso ceto-vimutti bh¤vit¤ [ 248 ] bahulØ-kat¤ y¤nØ-kat¤ vatthu-kat¤ anuĀĀhit¤ paricit¤ susam¤raddh¤. Atha ca pana me vy¤p¤do cittaµ pariy¤d¤ya tiĀĀhatØ' ti. So 'M¤ h'evan ti' 'ssa vacanØyo, 'M¤'yasm¤ evaµ avaca, m¤ Bhagavantaµ abbh¤cikkhi, na hi s¤dhu Bhagavato abbhakkh¤naµ, na hi Bhagav¤ evaµ vadeyya. AĀĀh¤nam etaµ ¤vuso anavak¤so. Yaµ mett¤ya ceto-vimuttiy¤ bh¤vit¤ya bahulØ-kat¤ya y¤nØ-kat¤ya vatthu-kat¤ya anuĀĀhit¤ya paricit¤ya susam¤raddh¤ya; atha ca pan'assa vy¤p¤do cittaµ pariy¤d¤ya ĀhassatØ'ti, n'etaµ Āh¤naµ vijjati. Nissara¼aµ h'etaµ ¤vuso vy¤p¤dassa yadidaµ mett¤ ceto-vimuttØ'ti.
Idha pana ¤vuso bhikkhu evaµ vadeyya:- 'Karu¼¤ hi kho me ceto-vimutti bh¤vit¤ bahulØ-kat¤ y¤nØ-kat¤ vatthu-kat¤ anuĀĀhit¤ paricit¤ susam¤raddh¤. Atha ca pana me vihes¤ cittaµ pariy¤d¤ya tiĀĀhatØ' ti. So 'M¤ h'evan' ti 'ssa vacanØyo: 'M¤ 'yasm¤ evaµ avaca, m¤ Bhagavantaµ abbh¤cikkhi, na hi s¤dhu Bhagavato abbhakkh¤naµ, na hi Bhagav¤ evaµ vadeyya. AĀĀh¤nam etaµ ¤vuso anavak¤so. Yaµ karu¼¤ya ceto-vimuttiy¤ bh¤vit¤ya bahulØ-kat¤ya y¤nØ-kat¤ya vatthu-kat¤ya anuĀĀhit¤ya paricit¤ya susam¤raddh¤ya atha ca pan'assa vihes¤ cittaµ pariy¤d¤ya ĀhassatØ'ti n'etaµ Āh¤naµ vijjati. Nissara¼aµ hetaµ ¤vuso vihes¤ya yadidaµ karu¼¤ ceto-vimutti.
Idha pan'¤vuso bhikkhu evaµ vadeyya: 'Mudit¤ hi kho me ceto-vimutti bh¤vit¤ bahulØ-kat¤ y¤nØ-kat¤ vatthu-kat¤ anuĀĀhit¤ paricit¤ susam¤raddh¤. Atha ca pana me arati cittaµ pariy¤d¤ya tiĀĀhatØ' ti. So 'M¤ h'evan ti 'ssa vacanØyo, 'M¤ 'yasm¤ evaµ avaca, m¤ Bhagavantaµ abbh¤cikkhi, na hi s¤dhu Bhagavato abbhakkh¤naµ, na hi Bhagav¤ evaµ vadeyya.' AĀĀh¤nametaµ ¤vuso anavak¤so. Yaµ mudit¤ya ceto-vimuttiy¤ bh¤vit¤ya bahulØ-kat¤ya y¤nØ-kat¤ya vatthu- [ 249 ] kat¤ya anuĀĀhit¤ya paricit¤ya susam¤raddh¤ya, atha ca pan'assa arati cittaµ pariy¤d¤ya ĀhassatØ'ti, n'etaµ Āh¤naµ vijjati. Nissara¼aµ h'etaµ ¤vuso aratiy¤, yadidaµ mudit¤ ceto-vimutti.
Idha pan'¤vuso bhikkhu evaµ vadeyya: 'Upekkh¤ hi kho me ceto-vimutti bh¤vit¤ bahulØ-kat¤ y¤nØ-kat¤ vatthu-kat¤ anuĀĀhit¤ paricit¤ susam¤raddh¤. Atha ca pana me r¤go cittaµ pariy¤d¤ya tiĀĀhatØ' ti. So 'M¤ h'evan ti' 'ssa vacanØyo, 'M¤ 'yasm¤ evaµ avaca, m¤ Bhagavantaµ abbh¤cikkhi, na hi s¤dhu Bhagavato abbhakkh¤naµ, na hi Bhagav¤ evaµ vadeyya.' AĀĀh¤nam etaµ ¤vuso anavak¤so. Yaµ upekkh¤ya ceto-vimuttiy¤ bh¤vit¤ya bahulØ-kat¤ya y¤nØ-kat¤ya vatthu-kat¤ya anuĀĀhit¤ya paricit¤ya susam¤raddh¤ya, atha ca pan'assa r¤go cittaµ pariy¤d¤ya ĀhassatØ'ti, n'etaµ Āh¤naµ vijjati. Nissara¼aµ h'etaµ ¤vuso r¤gassa, yadidaµ upekkh¤ ceto-vimutti.
Idha pan'¤vuso bhikkhu evaµ vadeyya: 'Animitt¤ hi kho me ceto-vimutti bh¤vit¤ bahulØ-kat¤ y¤nØ-kat¤ vatthu-kat¤ anuĀĀhit¤ paricit¤ susam¤raddh¤. Atha ca pana me nimitt¤nus¤rØ vi¾¾¤¼aµ hotØ' ti. So 'M¤ h'evan ti' 'ssa vacanØyo, 'M¤ 'yasm¤ evaµ avaca, m¤ Bhagavantaµ abbh¤cikkhi, na hi s¤dhu Bhagavato abbhakkh¤naµ, na hi Bhagav¤ evaµ vadeyya.' AĀĀh¤nam etaµ ¤vuso anavak¤so. Yaµ animitt¤ya ceto-vimuttiy¤ bh¤vit¤ya bahulØ-kat¤ya y¤nØ-kat¤ya vatthu-kat¤ya anuĀĀhit¤ya paricit¤ya susam¤raddh¤ya, atha ca pan'assa nimitt¤nus¤rØ vi¾¾¤¼aµ bhavissati'ti, n'etaµ Āh¤naµ vijjati. Nissara¼aµ h'etaµ ¤vuso sabba-nimitt¤naµ, yadidaµ animitt¤ ceto-vimutti.
Idha pan'¤vuso bhikkhu evaµ vadeyya: '"AsmØ" ti kho me vigataµ "ayam aham asmØ" ti na samanupass¤mi. Atha ca pana me vicikicch¤-kathaµkath¤-sallaµ cittaµ pariy¤d¤ya tiĀĀhatØ' ti. So 'M¤ h'evan' ti 'ssa vacanØyo, 'M¤ 'yasm¤ evaµ avaca, m¤ Bhagavantaµ abbh¤cikkhi, na hi [ 250 ] s¤dhu Bhagavato abbhakkh¤naµ, na hi Bhagav¤ evaµ vadeyya.' AĀĀh¤nam etaµ ¤vuso anavak¤so. Yaµ "asmØ" ti vigate "ayam aham asmØ" ti asamanupassato, atha ca pan'assa vicikicch¤-kathaµkath¤-sallaµ cittaµ pariy¤d¤ya ĀhassatØ' ti n'etaµ Āh¤naµ vijjati. Nissara¼aµ h'etaµ ¤vuso vicikicch¤-kathaµkath¤-sallassa, yadidaµ "asmØ" ti m¤nassa samuggh¤to.
[ 6.18 ] Cha anuttariy¤ni:
Dassan¤nuttariyaµ, savan¤nuttariyaµ, l¤bh¤nuttariyaµ, sikkh¤nuttariyaµ, p¤ricariy¤nuttariyaµ, anussat¤nuttariyaµ.
[ 6.19 ] Cha anussati-Āh¤n¤ni:
Buddh¤nussati, dhamm¤nussati, saøgh¤nussati, sØl¤nussati, c¤g¤nussati, devat¤nussati.
[ 6.20 ] Cha satata-vih¤r¤:
Idh'¤vuso bhikkhu cakkhun¤ r¬paµ disv¤ n'eva sumano hoti na dummano, upekkhako viharati sato sampaj¤no.
Sotena saddaµ sutv¤ n'eva sumano hoti na dummano, upekkhako viharati sato sampaj¤no.
Gh¤¼ena gadhaµ gh¤yitv¤ n'eva sumano hoti na dummano, upekkhako viharati sato sampaj¤no.
Jivh¤ya rasaµ s¤yitv¤ n'eva sumano hoti na dummano, upekkhako viharati sato sampaj¤no.
K¤yena phoĀĀhabbaµ ph¬sitv¤ n'eva sumano hoti na dummano, upekkhako viharati sato sampaj¤no.
Manas¤ dhammaµ vi¾¾¤ya n'eva sumano hoti na dummano, upekkhako viharati sato sampaj¤no.
[ 6.21 ] Cha² ¤bhij¤tiyo:
Idh'¤vuso ekacco ka¼h¤bhi- [ 251 ] j¤tiko sam¤no ka¼haµ dhammaµ abhij¤yati. Idh'¤vuso ekacco ka¼h¤bhij¤tiko sam¤no sukkaµ dhammaµ abhij¤yati. Idh'¤vuso ekacco ka¼h¤bhij¤tiko sam¤no aka¼haµ asukkaµ nibb¤naµ abhij¤yati. Idh'pan'¤vuso ekacco sukk¤bhij¤tiko sam¤no sukkaµ dhammaµ abhij¤yati. Idh'pan'¤vuso ekacco sukk¤bhij¤tiko sam¤no ka¼haµ dhammaµ abhij¤yati. Idh'pan'¤vuso ekacco sukk¤bhij¤tiko sam¤no aka¼haµ asukkaµ nibb¤naµ abhij¤yati.
[ 6.22 ] Cha nibbedha-bh¤giy¤-sa¾¾¤:
Anicca-sa¾¾¤, anicce dukkha-sa¾¾¤, dukkhe anatta-sa¾¾¤, pah¤na-sa¾¾¤, vir¤ga-sa¾¾¤, nirodha-sa¾¾¤.
Ime kho ¤vuso tena Bhagavat¤ j¤nat¤ passat¤ arahat¤ Samm¤-Sambuddhena cha dhamm¤ samm¤d-akkh¤t¤. Tattha sabbeh'eva saøg¤yitabbaµ na vivaditabbaµ, yathayidaµ brahmacariyaµ addhaniyaµ assa ciraĀĀhitikaµ, tadassa bahujanahit¤ya bahujanasukh¤ya lok¤nukamp¤ya atth¤ya hit¤ya sukh¤ya devamanuss¤naµ.
Ime kho ¤vuso tena Bhagavat¤ j¤nat¤ passat¤ arahat¤ Samm¤Sambuddhena cha dhamm¤ sammad-akkh¤t¤. Tattha sabbeh'eva saøg¤yitabbaµ na vivaditabbaµ, yathayidaµ brahmacariyaµ addhaniyaµ assa cira-ĀĀhitikaµ, tad assa bahujana-hit¤ya bahujana-sukh¤ya lok¤nukamp¤ya atth¤ya hit¤ya sukh¤ya deva-manuss¤naµ.
Atthi kho ¤vuso tena Bhagavat¤ j¤nat¤ passat¤ arahat¤ Samm¤Sambuddhena sattadhamm¤ sammad-akkh¤to. Tattha sabbeh'eva saøg¤yitabbaµ na vivaditabbaµ, yatha-yidaµ brahmacariyaµ addhaniyaµ assa cira-ĀĀhitikaµ, tad assa bahujana-hit¤ya bahujana-sukh¤ya lok¤nukamp¤ya atth¤ya hit¤ya sukh¤ya deva-manuss¤naµ.
Katame satta?
[ 7.1 ] Satta ariya-dhan¤ni:
Saddh¤-dhanaµ, sØla-dhanaµ, hiri-dhanaµ, ottappa-dhanaµ, suta-dhanaµ c¤ga-dhanaµ, pa¾¾¤-dhanaµ.
[ 7.2 ] Satta sabbojjhaøg¤:
Sati-sambojjhaøgo, dhamma- [ 252 ] vicaya-sambojjhaøgo, viriya-sambojjhaøgo, pØti-sambojjhaøgo, passaddhi-sambojjhaøgo, sam¤dhi-sambojjhaøgo, upekkh¤-sambojjhaøgo.
[ 7.3 ] Satta sam¤dhi-parikkh¤r¤:
Samm¤-diĀĀhi, samm¤-saµkappo samm¤-v¤c¤ samm¤-kammanto, samm¤-¤jØvo, samm¤-v¤y¤mo, samm¤-sati.
[ 7.4 ] Satta asaddhamm¤:
Idh'¤vuso bhikkhu assaddho hoti, ahiriko hoti, anottappØ hoti, appassuto hoti, kusØto hoti, muĀĀha-ssatØ hoti, duppa¾¾o hoti.
[ 7.5 ] Satta saddhamm¤:
Idh'¤vuso bhikkhu saddho hoti, hirØm¤ hoti, ottappØ hoti, bahussuto hoti, ¤raddha-viriyo hoti, upaĀĀhita-sati hoti, pa¾¾av¤ hoti.
[ 7.6 ] Satta sappurisa-dhamm¤:
Idh'¤vuso bhikkhu dhamma¾¾¬ ca hoti, attha¾¾¬ ca, atta¾¾¬ ca, matta¾¾¬ ca, k¤la¾¾¬ ca, parisa¾¾¬ ca, puggala¾¾¬ ca.
[ 7.7 ] Satata niddasa-vatth¬ni:
Idh'¤vuso bhikkhu sikkh¤-sam¤d¤ne tibbacchando hoti ¤yati¾ ca sikkh¤-sam¤d¤ne avigata-pemo. Dhamma-nisantiy¤ tibbacchado hoti ¤yati¾ ca dhamma-nisantiy¤ avigata-pemo. Icch¤-vinaye tibbacchado hoti ¤yati¾ ca icch¤-vinaye avigat-pemo. PaĀisall¤ne tibbacchando hoti ¤yati¾ ca paĀisall¤ne avigata-pemo. VØriy¤rambhe tibbavchando hoti ¤yati¾ ca viriy¤rambhe avigata-pemo. Sati-nepakke tibbacchando hoti ¤yati¾ ca sati-napakke avigata- [ 253 ] pemo. DiĀĀhi-paĀivedhe tibbacchando hoti ¤yati¾ ca diĀĀhi-paĀivedhe avigata-pemo.
[ 7.8 ] Satta sa¾¾¤:
Anicca-sa¾¾¤, anatta-sa¾¾¤, asubha-sa¾¾¤, ¤dØnava-sa¾¾¤, pah¤na-sa¾¾¤, vir¤ga-sa¾¾¤, nirodha-sa¾¾¤.
[ 7.9 ] Satta bal¤ni:
Saddh¤-balaµ, viriya-balaµ, hiri-balaµ, ottappa-balaµ, sati-balaµ, sam¤dhi-balaµ, pa¾¾¤-balaµ.
[ 7.10 ] Satta vi¾¾¤¼a-ĀĀhitiyo:
Sant'¤vuso satt¤ n¤natta-k¤y¤ n¤natta-sa¾¾ino, seyyath¤ pi manuss¤ ekacce ca dev¤ ekacce ca vinip¤tik¤. Ayaµ paĀham¤ vi¾¾¤¼a-ĀĀhiti.
Sant'¤vuso satt¤ n¤natta-k¤y¤ ekatta-sa¾¾ino seyyath¤ pi dev¤ Brahma-k¤yik¤ paĀham¤bhinibbatt¤. Ayaµ dutiy¤ vi¾¾¤¼a-ĀĀhiti.
Sant'¤vuso satt¤ ekatta-k¤y¤ n¤natta-sa¾¾ino, seyyath¤ pi dev¤ £bhassar¤. Ayaµ tatiy¤ vi¾¾¤¼a-ĀĀhiti.
Sant'¤vuso satt¤ ekatta-k¤y¤ ekatta-sa¾¾ino, seyyath¤ pi dev¤ Subhaki¼h¤. Ayaµ catutthi vi¾¾¤¼a-ĀĀhiti.
Sant'¤vuso satt¤ sabbaso r¬pa-sa¾¾¤naµ samatikkam¤ paĀigha-sa¾¾¤naµ atthagam¤ n¤natta-sa¾¾¤naµ amanasik¤r¤ 'Ananto ¤k¤so' ti ¤k¤s¤na¾c¤yatan¬pag¤. Ayaµ pa¾cami vi¾¾¤¼a-ĀĀhiti.
Sant'¤vuso satt¤ sabbaso ¤k¤s¤na¾c¤yatanaµ samatikkamma 'Anantaµ vi¾¾¤¼an' ti vi¾¾¤¼a¾c¤yatan¬pag¤. Ayaµ chaĀĀhi vi¾¾¤¼a-ĀĀhiti.
Sant'¤vuso satt¤ sabbaso vi¾¾¤¼a¾c¤yatanaµ samatikkamma 'Natthi ki¾cØ' ti ¤ki¾ca¾¾¤yatan¬pag¤. Ayaµ sattamØ vi¾¾¤¼a-ĀĀhiti.
[ 7.11 ] Satta puggal¤ dakkhi¼eyyo:
Ubhato bh¤ga- [ 254 ] vimutto, pa¾¾¤-vimutto, k¤ya-sakkhØ, diĀĀhi-ppatto, saddh¤-vimutto, dhamm¤nus¤rØ, saddh¤nus¤rØ.
[ 7.12 ] Satta anusay¤:
K¤mar¤g¤nusayo, paĀigh¤nusayo, diĀĀh¤nusayo, vicikicch¤nusayo, m¤n¤nusayo, bhavar¤g¤nusayo, avijj¤nusayo.
[ 7.13 ] Satta saµyojan¤ni:
Anunaya-saµyojanaµ, paĀigha-saµyojanaµ, diĀĀhi-saµyojanaµ, vicikicch¤-saµyojanaµ, m¤na-saµyojanaµ, bhavar¤ga-saµyojanaµ, avijj¤-saµyojanaµ.
[ 7.14 ] Satta adhikara¼a-samath¤ uppannuppann¤naµ adhikara¼¤naµ samath¤ya v¬pasam¤ya:
Sammukh¤-vinayo- d¤tabbo, sati-vinayo d¤tabbo, am¬²ha-vinayo d¤tabbo, paĀi¾¾¤ya k¤retabbaµ, yebhuyyasik¤, tassa-p¤piyyasik¤, ti¼avatth¤rako.
Ime kho ¤vuso tena Bhagavat¤ j¤nat¤ passat¤ arahat¤ Samm¤Sambuddhena satta dhamm¤ sammad-akkh¤t¤. Tattha sabbeh'eva saøg¤yitabbaµ na vivaditabbaµ, yathayidaµ brahmacariyaµ addhaniyaµ assa cira-ĀĀhitikaµ, tad assa bahujana-hit¤ya bahujana-sukh¤ya lok¤nukamp¤ya atth¤ya hit¤ya sukh¤ya deva-manuss¤naµ.
Atthi kho ¤vuso tena Bhagavat¤ j¤nat¤ passat¤ arahat¤ Samm¤Sambuddhena aĀĀhadhamm¤ sammad-akkh¤t¤. Tattha sabbeh'eva saøg¤yitabbaµ na vivaditabbaµ, yatha-yidaµ brahmacariyaµ addhaniyaµ assa cira-ĀĀhitikaµ, tad assa bahujana-hit¤ya bahujana-sukh¤ya lok¤nukamp¤ya atth¤ya hit¤ya sukh¤ya deva-manuss¤naµ.
Katame aĀĀha?
[ 8.1 ] AĀĀha micchatt¤:
Micch¤-diĀĀhi, micch¤-saµkappo, micc¤-v¤c¤, micch¤-kammanto, micch¤-¤jØvo, micch¤-v¤y¤mo, micch¤-sati, micch¤-sam¤dhi.
[ 255 ] [ 8.2 ] AĀĀha sammatt¤:
Samm¤-diĀĀhi, samm¤-saµkappo, samm¤-v¤c¤, samm¤-kammanto, samm¤-¤jØvo, samm¤-v¤y¤mo, samm¤-sati, samm¤-sam¤dhi.
[ 8.3 ] AĀĀha puggal¤ dakkhi¼eyy¤:
Sot¤panno, sot¤patti-phala-sacchikiriy¤ya paĀipanno, sakad-¤g¤mØ, sakad¤g¤mi-phala-sacchikiriy¤ya paĀipanno, an¤g¤mØ, an¤g¤mi-phala-sacchikiriy¤ya paĀipanno, arah¤, arahatta-phala-sacchikiriy¤ya paĀipanno.
[ 8.4 ] AĀĀha kusØta-vatth¬ni:
Idh¤vuso bhikkhun¤ kammaµ k¤tabbaµ hoti. Tassa evaµ hoti: 'Kammaµ kho me k¤tabbaµ bhavissati, kammaµ kho pana me karontassa k¤yo kilamissati, hand¤haµ nipajj¤mØ' ti. So nipajjati, na viriyaµ ¤rabhati appattassa pattiy¤ anadhigatassa adhigam¤ya asacchikatassa sacchikiriy¤ya. Idaµ paĀhamaµ kusØta-vatthu.
Puna ca paraµ ¤vuso bhikkhun¤ kammaµ kataµ hoti. Tassa evaµ hoti: 'Ahaµ kho kammaµ ak¤siµ, kammaµ kho pana me karontassa k¤yo kilanto, had¤haµ nipajj¤mØ' ti. So nipajjati, na viriyaµ ¤rabhati appattassa pattiy¤ anadhigatassa adhigam¤ya asacchikatassa sacchikiriy¤ya. Idaµ dutiyaµ kusØta-vatthu.
Puna ca paraµ ¤vuso bhikkhun¤ maggo gantabbo hoti. Tassa evaµ hoti: 'Maggo kho me gantabbo bhavissati, maggaµ kho pana me gacchantassa k¤yo kilamissati, hand¤haµ nipajj¤mØ' ti. So nipajjati, na viriyaµ ¤rabhati appattassa pattiy¤ anadhigatassa adhigam¤ya asacchikatassa sacchikiriy¤ya. Idaµ tatiyaµ kusita-vatthu.
Puna ca paraµ ¤vuso bhikkhun¤ maggo gato hoti. Tassa evaµ hoti: 'Ahaµ kho maggaµ agam¤siµ, maggaµ kho pana me gacchantassa k¤yo kilanto, hand¤haµ nipajj¤mØ' ti. So nipajjati, na viriyaµ ¤rabhati appattassa pattiy¤ anadhigatassa adhigam¤ya asacchitakassa sacchikiriy¤ya. Idaµ catutthaµ kusØta-vatthu.
Puna ca paraµ ¤vuso bhikkhu g¤maµ v¤ nigamaµ v¤ pi¼Ą¤ya caranto na labhati l¬khassa v¤ pa¼Øtassa v¤ bhojanassa y¤vadatthaµ p¤rip¬riµ. Tassa evaµ hoti: 'Ahaµ kho g¤maµ v¤ nigamaµ v¤ [ 256 ] pi¼Ą¤ya caranto n¤latthaµ l¬khassa v¤ pa¼Øtassa v¤ bhojanassa y¤vadatthaµ p¤rip¬riµ, tassa me k¤yo kilanto akamma¾¾o, hand¤haµ nipajj¤mØ' ti. So nipajjati, na viriyaµ ¤rabhati appattassa pattiy¤ anadhigatassa adhigam¤ya asacchikatassa sacchikiriy¤ya. Idaµ pa¾camaµ kusØta-vatthu.
Puna ca paraµ ¤vuso bhikkhu g¤maµ v¤ nigamaµ v¤ pi¼Ą¤ya caranto na labhati l¬khassa v¤ pa¼Øtassa v¤ bhojanassa y¤vadatthaµ p¤rip¬riµ. Tassa evaµ hoti: 'Ahaµ kho g¤maµ v¤ nigamaµ v¤ pi¼Ą¤ya caranto alatthaµ l¬khassa v¤ pa¼Øtassa v¤ bhojanassa y¤vadatthaµ p¤rip¬riµ, tassa me k¤yo garuko akamma¾¾o, m¤s¤citaµ ma¾¾e, hand¤haµ nipajj¤mØ' ti. So nipajjati, na viriyaµ ¤rabhati appattassa pattiy¤ anadhigatassa adhigam¤ya asacchikatassa sacchikiriy¤ya. Idaµ chaĀĀhaµ kusØta-vatthu.
Puna ca paraµ ¤vuso bhikkhuno uppanno hoti appamattako ¤b¤dho. Tassa evaµ hoti: 'Uppanno kho me appamattako ¤b¤dho, atthi kappo nipajjituµ, hand¤haµ nipajj¤mØ' ti. So nipajjati, na viriyaµ ¤rabhati appattassa pattiy¤ anadhigatassa adhigam¤ya asacchikatassa sacchikiriy¤ya. Idaµ sattamaµ kusØta-vatthu.
Puna ca paraµ, ¤vuso bhikkhu gil¤n¤ vuĀĀhito1 hoti, acira-vuĀĀhito gela¾¾¤. Tassa evaµ hoti: 'Ahaµ kho gil¤n¤ vuĀĀhito acira-vuĀĀhito gela¾¾¤, tassa me k¤yo dubbalo akamma¾¾o, hand¤haµ nipajj¤mØ' ti. So nipajjati, na viriyaµ ¤rabhati appattassa pattiy¤ anadhigatassa adhigam¤ya asacchikatassa sacchikiriy¤ya. Idaµ aĀĀhamaµ kusØta-vatthu.
[ 8.5 ] AĀĀha ¤rambha-vatth¬ni:
Idh'¤vuso bhikkhun¤ kammaµ k¤tabbaµ hoti. Tassa evaµ hotØ; 'Kammaµ kho me k¤tabbaµ bhavissati, kammaµ kho pana me karontena na sukaraµ Buddh¤naµ s¤sanaµ manasik¤tuµ. Hand¤haµ viriyaµ ¤rabh¤mi appattassa pattiy¤ anadhigatassa adhigam¤ya asacchikatassa sacchikiriy¤y¤' ti. So viriyaµ ¤rabhati appattassa pattiy¤ anadhigatassa adhigam¤ya asacchikatassa sacchikiriy¤ya. Idaµ paĀhamaµ ¤rambha-vatthu.
Puna ca paraµ ¤vuso, bhikkhun¤ [ 257 ] kammaµ kataµ hoti. Tassa evaµ hoti: 'Ahaµ kho kammaµ ak¤siµ, kammaµ kho pan¤haµ karonto n¤sakkhiµ Buddh¤naµ s¤sanaµ manasik¤tuµ. Hand¤haµ virayaµ ¤rabh¤mi appattassa pattiy¤ anadhigatassa adhigam¤ya asacchikatassa sacchikiriy¤y¤' ti. So viriyaµ ¤rabhati appattassa pattiy¤ anadhigatassa adhigam¤ya asacchikatassa sacchikiriy¤ya. Idaµ dutiyaµ ¤rambha-vatthu.
Puna ca paraµ ¤vuso bhikkhun¤ maggo gantabbo hoti. Tassa evaµ hoti: 'Maggo kho me gantabbo bhavissati. Maggaµ kho pana me gacchantena na sukaraµ Buddh¤naµ s¤sanaµ manasik¤tuµ. Hand¤haµ viriyaµ ¤rabh¤mi appattassa pattiy¤ anadhigatassa adhigam¤ya asacchikatassa sacchikiriy¤y¤' ti. So viriyaµ ¤rabhati appattassa pattiy¤ anadhigatassa adhigam¤ya asacchikatassa sacchikiriy¤ya. Idaµ tatiyaµ ¤rambhavatthu.
Puna ca paraµ ¤vuso bhikkhun¤ maggo gato hoti. Tassa evaµ hoti: 'Ahaµ kho maggaµ agam¤siµ. Maggaµ kho pan¤haµ gacchanto n¤sakkhiµ Buddh¤naµ s¤sanaµ manasik¤tuµ. Hand¤haµ viriyaµ ¤rabh¤mi appattassa pattiy¤ anadhigatassa adhigam¤ya asacchikatassa sacchikiriy¤y¤' ti. So viriyaµ ¤rabhati appattassa pattiy¤ anadhigatassa adhigam¤ya asacchikatassa sacchikiriy¤ya, idaµ catutthaµ ¤rambha-vatthu.
Puna ca paraµ ¤vuso bhikkhu g¤maµ v¤ nigamaµ v¤ pi¼Ą¤ya caranto na labhati l¬khassa v¤ pa¼Øtassa v¤ bhojanassa y¤vadatthaµ p¤rip¬riµ. Tassa evaµ hoti: 'Ahaµ kho g¤maµ v¤ nigamaµ pi¼Ą¤ya caranto n¤lanthaµ l¬khassa v¤ pa¼Øtassa v¤ bhojanassa y¤vadatthaµ p¤rip¬riµ. Tassa me k¤yo lahuko kamma¾¾o. Had¤haµ viriyaµ ¤rabh¤mi appattassa pattiy¤ anadhigatassa adhigam¤ya asacchikatassa sacchikiriy¤y¤' ti. So viriyaµ ¤rabhati appattassa pattiy¤ anadhigatassa adhigam¤ya asacchikatassa sacchikiriy¤ya. Idaµ pa¾camaµ ¤rambha-vatthu.
Puna ca paraµ ¤vuso bhikkhu g¤maµ v¤ nigamaµ v¤ pi¼Ą¤ya caranto labhati l¬khassa v¤ pa¼Øtassa v¤ bhojanassa y¤vadatthaµ p¤rip¬riµ. Tassa evaµ hoti: 'Ahaµ kho g¤maµ v¤ nigamaµ v¤ pi¼Ą¤ya caranto alatthaµ l¬khassa v¤ pa¼Øtassa v¤ bhojanassa y¤vadatthaµ p¤rip¬riµ. Tassa me k¤yo balav¤ kamma¾¾o. Hand¤haµ viriyaµ ¤rabh¤mi, appattassa pattiy¤ anadhigatassa adhigam¤ya asacchikatassa sacchikiriy¤y¤' ti. So viriyaµ ¤rabhati appattassa pattiy¤ anadhigatassa adhigam¤ya asacchikatassa sacchikiriy¤ya. Idaµ chaĀĀhaµ ¤rambha-vatthu.
Puna ca paraµ ¤vuso bhikkhuno uppanno hoti appamattako ¤b¤dho tassa evaµ hoti: 'Uppanno kho me ayaµ appamattako. £b¤dho Āh¤naµ kho pan'etaµ vijjati yaµ me ¤b¤dho pavaĄĄheyya, hand¤haµ viriyaµ ¤rabh¤mi appattassa pattiy¤ anadhigatassa adhigam¤ya asacchikatassa sacchikiriy¤y¤' ti. So viriyaµ ¤rabhati appattassa pattiy¤ anadhigatassa adhigam¤ya asacchikatassa sacchikiriy¤ya. [ 258 ] Idaµ sattamaµ ¤rambha-vatthu.
Puna ca paraµ ¤vuso bhikkhu gil¤n¤ vuĀĀhito hoti acira-vuĀĀhito gela¾¾¤. Tassa evaµ hoti: 'Ahaµ kho gil¤n¤ vuĀĀhito1 acira-vuĀĀhito gela¾¾¤. Įh¤naµ kho pan'etaµ vijjati yaµ me ¤b¤dho paccud¤vatteyya, hand¤haµ viriyaµ ¤rabh¤mi appattassa pattiy¤ anadhigatassa adhigam¤ya asacchikatassa sacchikiriy¤y¤' ti. So viriyaµ ¤rabhati appattassa pattiy¤ anadhigatassa adhigam¤ya asacchikatassa sacchikiriy¤ya. Idaµ aĀĀhamaµ ¤rambha-vatthu.
[ 8.6 ] AĀĀha d¤na-vatth¬ni:
£sajja d¤naµ deti.
Bhay¤ d¤naµ deti.
'Ad¤si me' ti d¤naµ deti.
'Dassati me' ti d¤naµ deti.
'S¤hu d¤nan' ti d¤naµ deti.
'Ahaµ pac¤mi, ime na pacanti, n¤rah¤mi pacanto apacant¤naµ na d¤tu'n' ti d¤naµ deti.
'Imaµ me d¤naµ dadato kaly¤¼o kittisaddo abbhuggacchatØ' ti d¤naµ deti.
Citt¤laøk¤ra-cittaparikkh¤ratthaµ d¤naµ deti.
[ 8.7 ] AĀĀha d¤n¬papattiyo:
Idh'¤vuso ekacco d¤naµ deti, Sama¼assa v¤ Br¤hma¼assa v¤ annaµ p¤naµ vatthaµ y¤naµ m¤l¤-gadha-vilepanaµ seyy¤vasatha-padØpeyyaµ. So yaµ deti taµ pacc¤siµsati. So passati khattiya-mah¤s¤laµ v¤ br¤hma¼a-mah¤s¤laµ v¤ gahapati-mah¤s¤laµ v¤ pa¾cahi k¤ma-gu¼ehi samappitaµ samaøgØbh¬taµ paric¤rayam¤naµ. Tassa evaµ hoti 'Aho vat¤haµ k¤yassa bhed¤ param mara¼¤ khattiya-mah¤s¤l¤naµ v¤ br¤hma¼a-mah¤s¤l¤naµ v¤ gahapati-mah¤s¤l¤naµ v¤ sahavyataµ upapajjeyyan' ti. So taµ cittaµ dahati, taµ cittaµ adhiĀĀh¤ti, taµ cittaµ bh¤veti. Tassa taµ cittaµ hØne vimuttaµ uttariµ abh¤vitaµ tatr'upapattiy¤ saµ- [ 259 ] vattati. Ta¾ ca kho sØlavato vad¤mi no dussØlassa. Ijjhat'¤vuso sØlavato ceto-pa¼idhi suddhatt¤.
Puna ca paraµ ¤vuso idh'ekacco d¤naµ deti Sama¼assa v¤ Br¤hma¼assa v¤ annaµ p¤naµ vatthaµ y¤naµ m¤l¤-gadha-vilepanaµ seyy¤vasatha-padØpeyyaµ. So yaµ deti taµ pacc¤siµsati. Tassa sutaµ hoti 'C¤tummah¤r¤jik¤ dev¤ dØgh¤yuk¤ va¼¼avanto sukhabahul¤' ti. Tassa evaµ hoti 'Aho vat¤haµ k¤yassa bhed¤ param maran¤ C¤tummah¤r¤jik¤naµ dev¤naµ sahaby¤taµ upapajjeyyan' ti. So taµ cittaµ dahati, taµ cittaµ adhiĀĀh¤ti, taµ cittaµ bh¤veti. Tassa taµ cittaµ hØne vimuttaµ uttariµ abh¤vitaµ tatr'upapattiy¤ saµvattati. Ta¾ ca kho sØlavato vad¤mi no dussØlassa. Ijjhat'¤vuso sØlavato ceto-pa¼idhi suddhatt¤.
Puna ca paraµ ¤vuso idh'ekacco d¤naµ deti Sama¼assa v¤ Br¤hma¼assa v¤ annaµ p¤naµ vatthaµ y¤naµ m¤l¤-gadha-vilepanaµ seyy¤vasatha-padØpeyyaµ. So yaµ deti taµ pacc¤siµsati. Tassa sutaµ hoti 'T¤vatiµs¤ dev¤ dØgh¤yuk¤ va¼¼avanto sukhabahul¤' ti. Tassa evaµ hoti 'Aho vat¤haµ k¤yassa bhed¤ param maran¤ t¤vatiµs¤naµ dev¤naµ sahaby¤taµ upapajjeyyan' ti. So taµ cittaµ dahati, taµ cittaµ adhiĀĀh¤ti, taµ cittaµ bh¤veti. Tassa taµ cittaµ hØne vimuttaµ uttariµ abh¤vitaµ tatr'upapattiy¤ saµvattati. Ta¾ ca kho sØlavato vad¤mi no dussØlassa. Ijjhat'¤vuso sØlavato ceto-pa¼idhi suddhatt¤.
Puna ca paraµ ¤vuso idh'ekacco d¤naµ deti Sama¼assa v¤ Br¤hma¼assa v¤ annaµ p¤naµ vatthaµ v¤naµ m¤l¤-gadha-vilepanaµ seyy¤vasatha-padØpeyyaµ. So yaµ deti taµ pacc¤siµsati. Tassa sutaµ hoti 'Y¤m¤ dev¤ dØgh¤yuk¤ va¼¼avanto sukhabahul¤' ti. Tassa evaµ hoti 'Aho vat¤haµ k¤yassa bhed¤ param maran¤ y¤m¤naµ dev¤naµ sahaby¤taµ upapajjeyyan' ti. So taµ cittaµ dahati, taµ cittaµ adhiĀĀh¤ti, taµ cittaµ bh¤veti. Tassa taµ cittaµ hØne vimuttaµ uttariµ abh¤vitaµ tatr'upapattiy¤ saµvattati. Ta¾ ca kho sØlavato vad¤mi no dussØlassa. Ijjhat'¤vuso sØlavato ceto-pa¼idhi suddhatt¤.
Puna ca paraµ ¤vuso idh'ekacco d¤naµ deti Sama¼assa v¤ Br¤hma¼assa v¤ annaµ p¤naµ vatthaµ y¤naµ m¤l¤-gadha-vilepanaµ seyy¤vasatha-padØpeyyaµ. So yaµ deti taµ pacc¤siµsati. Tassa sutaµ hoti 'Tusit¤ dev¤ dØgh¤yuk¤ va¼¼avanto sukhabahul¤' ti. Tassa evaµ hoti 'Aho vat¤haµ k¤yassa bhed¤ parammara¼¤ tusit¤naµ dev¤naµ sahaby¤taµ upapajjeyyan' ti. So taµ cittaµ dahati, taµ cittaµ adhiĀĀh¤ti, taµ cittaµ bh¤veti. Tassa taµ cittaµ hØne vimuttaµ uttariµ abh¤vitaµ tatr'upapattiy¤ saµvattati. Ta¾ ca kho sØlavato vad¤mi no dussØlassa. Ijjhat'¤vuso sØlavato ceto-pa¼idhi suddhatt¤.
Puna ca paraµ ¤vuso idh'ekacco d¤naµ deti Sama¼assa v¤ Br¤hma¼assa v¤ annaµ p¤naµ vatthaµ y¤naµ m¤l¤-gadha-vilepanaµ seyy¤vasatha-padØpeyyaµ. So yaµ deti taµ pacc¤siµsati. Tassa sutaµ hoti 'Nimm¤¼aratØ dev¤ dØgh¤yuk¤ va¼¼avanto sukhabahul¤' ti. Tassa evaµ hoti 'Aho vat¤haµ k¤yassa bhed¤ parammara¼¤ nimm¤¼aratØnaµ dev¤naµ sahavyataµ upapajjeyyan' ti. So taµ cittaµ dahati, taµ cittaµ adhiĀĀh¤ti, taµ cittaµ bh¤veti. Tassa taµ cittaµ hØne vimuttaµ uttariµ abh¤vitaµ tatr'upapattiy¤ saµvattati. Ta¾ ca kho sØlavato vad¤mi no dussØlassa. Ijjhat'¤vuso sØlavato ceto-pa¼idhi suddhatt¤.
Puna ca paraµ ¤vuso idh'ekaccod¤naµ deti Sama¼assa v¤ Br¤hma¼assa v¤ annaµ p¤naµ vatthaµ y¤naµ m¤l¤-gadha-vilepanaµ seyy¤vasatha-padØpeyyaµ. So yaµ deti taµ pacc¤siµsati. Tassa sutaµ hoti 'ParanimmitavasavattØ dev¤ dØgh¤yuk¤ va¼¼avanto sukhabahul¤' ti. Tassa evaµ hoti 'Aho vat¤haµ k¤yassa bhed¤ parammara¼¤ paranimmitavasavattØnaµ dev¤naµ sahavyataµ upapajjeyyan' ti. So taµ cittaµ dahati, taµ cittaµ adhiĀĀh¤ti taµ cittaµ bh¤veti. Tassa taµ cittaµ hØne vimuttaµ uttariµ abh¤vitaµ tatr'upapattiy¤ saµvattati. Ta¾ ca kho sØlavato vad¤mi no dussØlassa. Ijjhat'¤vuso sØlavato ceto-pa¼idhi suddhatt¤.
Puna ca paraµ ¤vuso idh'ekacco d¤naµ deti Sama¼assa v¤ Br¤hma¼assa v¤ annaµ p¤naµ vatthaµ y¤naµ m¤l¤-gadha-vilepanaµ seyy¤vasatha-padØpeyyaµ. So yaµ deti taµ pacc¤siµsati. Tassa sutaµ hoti 'Brahmak¤yik¤ dev¤ dØgh¤yuk¤ va¼¼avanto sukhabahul¤' ti. Tassa evaµ hoti 'Aho vat¤haµ k¤yassa bhed¤ parammara¼¤ brahmak¤yik¤naµ dev¤naµ sahavyataµ upapajjeyyan' ti. So taµ cittaµ dahati, taµ cittaµ adhiĀĀh¤ti, taµ cittaµ bh¤veti. Tassa taµ cittaµ hØne vimuttaµ uttariµ abh¤vitaµ tatr'upapattiy¤ saµvattati. Ta¾ ca kho [ 260 ] sØlavato vad¤mi no dussØlassa. VØtar¤gassa no sar¤gassa. Ijjhat'¤vuso sØlavato ceto-pa¼idhi suddhatt¤.
[ 8.8 ] AĀĀha paris¤:
Khattiya-paris¤, Br¤hma¼a-paris¤, gahapati-paris¤, Sama¼a-paris¤, C¤tummah¤r¤jika-paris¤, T¤vatiµsa-paris¤, M¤ra-paris¤, Brahma-paris¤.
[ 8.9 ] AĀĀha lokadhamm¤:
L¤bho ca, al¤bho ca, yaso ca, ayaso ca, nind¤ ca, pasaµs¤ ca, sukha¾ ca, dukkha¾ ca.
[ 8.10 ] AĀĀha abhibh¤yatan¤ni:
Ajjhattaµ r¬pa-sa¾¾i eko bahiddh¤ r¬p¤ni passati paritt¤ni suva¼¼a-dubba¼¼¤ni, t¤ni abhibhuyya 'J¤n¤mi pass¤mØ' ti evaµ-sa¾¾Ø hoti. Idaµ paĀhamaµ abhibh¤yatanaµ.
Ajjhattaµ r¬pa-sa¾¾i eko bahiddh¤ rup¤ni passati appam¤¼¤ni suva¼¼a-dubba¼¼¤ni, t¤ni abhibhuyya 'J¤n¤mi pass¤mØ' ti evaµ sa¾¾Ø hoti. Idaµ dutiyaµ abhibh¤yatanaµ.
Ajjhattaµ ar¬pa-sa¾¾Ø eko bahiddh¤ r¬p¤ni passati paritt¤ni suva¼¼a-dubba¼¼¤ni, t¤ni abibhuyya 'J¤n¤mi pass¤mØ' ti evaµ sa¾¾i hoti. Idaµ tatiyaµ abhibh¤yatanaµ.
Ajjhattaµ ar¬pa-sa¾¾i eko bahiddh¤ r¬p¤ni passati appam¤¼¤ni suva¼¼a-dubban¼¤ni, t¤ni abhibhuyya 'J¤n¤mi pass¤mØ' ti evaµ sa¾¾Ø hoti. Idaµ catutthaµ abhibh¤yatanaµ.
Ajjhattaµ ar¬pa-sa¾¾Ø eko bahiddh¤ r¬p¤ni passati nØl¤ni nØla-va¼¼¤ni nØla-nidassan¤ni nØla-nibh¤s¤ni - seyyath¤ pi n¤ma umm¤-pupphaµ nØlaµ nØla-va¼¼aµ nØla-nidassanaµ nØla-nibh¤saµ - seyyath¤ v¤ pana taµ vatthaµ B¤r¤¼aseyyakaµ ubhato bh¤ga-vimaĀĀhaµ nØlaµ nØla-va¼¼aµ nØla-nidassanaµ nila-nibh¤saµ - evam eva ajjhattaµ ar¬pa-sa¾¾Ø eko bahiddh¤ r¬p¤ni passati [ 261 ] nØl¤ni nØla-va¼¼¤ni nØla-nidassan¤ni nØla-nibh¤s¤ni, t¤ni abhibhuyya 'J¤n¤mi pass¤mØ' ti evaµ-sa¾¾Ø hoti. Idaµ pa¾camaµ abhibh¤yatanaµ.
Ajjhattaµ ar¬pa-sa¾¾Ø eko bahiddh¤ r¬p¤ni passati pØt¤ni pØta-va¼¼¤ni pØta-nidassan¤ni pØta-nibh¤s¤ni - seyyath¤ pi n¤ma ka¼ik¤rapupphaµ pØtaµ pØta-va¼¼aµ pØta-nidassanaµ pØta-nibh¤saµ - seyyath¤ v¤ pana taµ vatthaµ B¤r¤¼aseyyakaµ ubhato-bh¤ga-vimaĀĀhaµ pØtaµ pØta-va¼¼aµ pØta-nidassanaµ pØta-nibh¤saµ - evam eva ajjhattaµ ar¬pa-sa¾¾Ø eko bahiddh¤ r¬p¤ni passati pØt¤ni pØta-va¼¼¤ni pØta-nidassan¤ni pØta-nibh¤s¤ni, t¤ni abhibhuyya 'J¤n¤mi pass¤mØ' ti evaµ-sa¾¾Ø hoti. Idaµ chaĀĀhaµ abhibh¤yatanaµ.
Ajjhattaµ ar¬pa-sa¾¾Ø eko bahiddh¤ r¬p¤ni passati lohitak¤ni lohitaka-va¼¼¤ni lohitaka-nidassan¤ni lohitaka-nibh¤s¤ni - seyyath¤ pi n¤ma bandhujØvakapupphaµ lohitakaµ lohitaka-va¼¼aµ lohitaka-nidassanaµ lohitaka-nibh¤saµ - seyyath¤ v¤ pana taµ vatthaµ B¤r¤¼aseyyakaµ ubhato-bh¤ga-vimaĀĀhaµ lohitakaµ lohitaka-van¼aµ lohitaka-nidassanaµ lohitaka-nibh¤saµ - evam eva ajjhattaµ ar¬pa-sa¾¾Ø eko bahiddh¤ r¬p¤ni passati lohitak¤ni lohitaka-va¼¼¤ni lohitaka-nidassan¤ni lohitaka-nibh¤s¤ni, t¤ni abhibhuyya 'J¤n¤mi pass¤mØ' ti evaµ sa¾¾Ø hotØ. Idaµ sattamaµ abhih¤yatanaµ.
Ajjhattaµ ar¬pa-sa¾¾Ø eko bahiddh¤ r¬p¤ni passatØ od¤t¤ni od¤ta-va¼¼¤ni od¤ta-nidassan¤ni od¤ta-nibh¤s¤ni - seyyath¤ pi n¤ma osadhØ-t¤rak¤ od¤t¤ od¤ta-va¼¼¤ od¤ta-nidassan¤ od¤ta-nibh¤s¤ - seyyath¤ v¤ pana taµ vatthaµ B¤r¤¼ayeyyakaµ ubhato-bh¤ga-vimaĀĀhaµ od¤taµ od¤ta-va¼¼aµ od¤ta-nidassanaµ od¤ta-nibh¤saµ - evam eva ajjhattaµ ar¬pa-sa¾¾Ø eko bahiddh¤ r¬p¤ni passati od¤t¤ni od¤ta-va¼¼¤ni od¤ta-nidassan¤ni od¤ta-nibh¤s¤ni, t¤ni abhibhuyya 'J¤n¤mi pass¤mØ' ti evaµ sa¾¾Ø hoti. Idaµ aĀĀhamaµ abhibh¤yatanaµ.
[ 8.11 ] AĀĀha vimokkh¤:
R¬pØ r¬p¤ni passati. Ayaµ paĀhamo vimokkho.
Ajjhattaµ ar¬pa-sa¾¾Ø eko [ 262 ] bahiddh¤ r¬p¤ni passati. Ayaµ dutiyo vimokkho.
'Subhan' t'eva adhimutto hoti. Ayaµ tatiyo vimokkho.
Sabbaso r¬pa-sa¾¾¤naµ samatikkam¤ paĀigha-sa¾¾¤naµ atthagam¤ n¤natta-sa¾¾¤naµ amanasik¤r¤ 'Ananto ¤k¤so' ti ¤k¤s¤na¾c¤yatanaµ upasampajja viharati. Ayaµ catuttho vimokkho.
Sabbaso ¤k¤s¤n¤¾c¤yatanaµ samatikkamma 'Anantaµ vi¾¾¤¼an' ti vi¾¾¤¼a¾c¤yatanaµ upasampajja viharati. Ayaµ pa¾camo vimokkho.
Sabbaso vi¾¾¤¼a¾c¤yatanaµ samatikkamma 'N'atthi ki¾cØ' ti ¤ki¾ca¾¾¤yatanaµ upasampajja viharati. Ayaµ chaĀĀho vimokkho.
Sabbaso ¤ki¾ca¾¾¤yatanaµ samatikkamma n'evasa¾¾¤-n¤sa¾¾¤yatanaµ upasampajja viharati. Ayaµ sattamo vimokkho.
Sabbaso n'evasa¾¾¤-n¤sa¾¾¤yatanaµ samatikkamma sa¾¾¤-vedayita-nirodhaµ upasampajja viharati. Ayaµ aĀĀhamo vimokkho.
Ime kho ¤vuso tena Bhagavat¤ j¤nat¤ passat¤ arahat¤ Samm¤Sambuddhena atth¤ dhamm¤ sammad-akkh¤t¤. Tattha sabbeh'eva saøg¤yitabbaµ na vivaditabbaµ, yathayidaµ brahmacariyaµ addhaniyaµ assa cira-ĀĀhitikaµ, tad assa bahujana-hit¤ya bahujana-sukh¤ya lok¤nukamp¤ya atth¤ya hit¤ya sukh¤ya deva-manuss¤naµ.
Atthi kho ¤vuso tena Bhagavat¤ j¤nat¤ passat¤ arahat¤ Samm¤Sambuddhena nava dhamm¤ sammad-akkh¤t¤. Tattha sabbeh'eva saøg¤yitabbaµ na vivaditabbaµ, yatha-yidaµ brahmacariyaµ addhaniyaµ assa cira-ĀĀhitikaµ, tad assa bahujana-hit¤ya bahujana-sukh¤ya lok¤nukamp¤ya atth¤ya hit¤ya sukh¤ya deva-manuss¤naµ.
Katame nava?
[ 9.1 ] Nava ¤gh¤ta-vatth¬ni:
'Anatthaµ me acarØ' ti ¤gh¤taµ bandhati.
'Anatthaµ me caratØ' ti ¤gh¤taµ bandhati.
'Anatthaµ me carissatØ' ti ¤gh¤taµ bandhati.
'Piyassa me man¤passa anatthaµ acarØ' ti ¤gh¤taµ bandhati.
'Piyassa me man¤passa anatthaµ caratØ' ti ¤gh¤taµ bandhati.
'Piyassa me man¤passa anatthaµ carissatØ' ti ¤gh¤taµ bandhati.
'Appiyassa me aman¤passa atthaµ acarØ' ti ¤gh¤taµ badhati.
'Appiyassa me aman¤passa atthaµ caratØ'ti ¤gh¤taµ bandhati.
'Appiyassa me aman¤passa atthaµ carissatØ'ti ¤gh¤taµ bandhati.
[ 9.2 ] Nava ¤gh¤ta-paĀivinay¤:
'Anatthaµ me acarØ, taµ kut'ettha labbh¤' ti ¤gh¤taµ paĀivineti.
'Anatthaµ [ 263 ] me caratØ, taµ kut'ettha labbh¤' ti ¤gh¤taµ paĀivineti.
'An¤tthaµ me carissatØ ti,' 'taµ kut'ettha labbh¤' ti ¤gh¤taµ paĀivineti.
'Piyassa me man¤passa anatthaµ acarØ'ti taµ kut'ettha labbh¤'ti ¤gh¤taµ paĀivineti.
'Piyassa me man¤passa anatthaµ caratØ'ti taµ kut'ettha labbh¤'ti ¤gh¤taµ paĀivineti.
'Piyassa me man¤passa anatthaµ carissatØ ti,' 'taµ kut'ettha labbh¤' ti ¤gh¤taµ paĀivineti.
'Appiyassa me aman¤passa atthaµ acarØ taµ kut'ettha labbh¤' ti ¤gh¤taµ paĀivineti.
Appiyassa me aman¤passa atthaµ caratØ taµ kut'ettha labbh¤'ti ¤gh¤taµ paĀivineti.
'Appiyassa me aman¤passa atthaµ carissatØ ti,' 'taµ kut'etthe labbh¤' ti ¤gh¤taµ paĀivineti.
[ 9.3 ] Nava satt¤v¤s¤:
Sant'¤vuso, satt¤ n¤natta-k¤y¤ n¤natta sa¾¾ino seyyath¤ pi manuss¤ ekacce ca dev¤ ekacce ca vinip¤tik¤. Ayaµ paĀhamo satt¤v¤so.
Sant'¤vuso, satt¤ n¤n¤tta-k¤y¤ ekatta-sa¾¾ino seyyath¤ pi dev¤ Brahmak¤yik¤ paĀham¤bhinibbatt¤. Ayaµ dutiyo satt¤v¤so.
Sant'¤vuso, satt¤ ekatta-k¤y¤ n¤natta-sa¾¾ino seyyath¤ pi dev¤ £bhassar¤. Ayaµ tatiyo satt¤v¤so.
Sant'¤vuso, satt¤ ekatta-k¤y¤ ekatta-sa¾¾ino seyyath¤ pi dev¤ Subha-ki¼h¤. Ayaµ catuttho satt¤v¤so,
Sant'¤vuso, satt¤ asa¾¾ino appaĀisaµvedino seyyath¤ pi dev¤ Asa¾¾a-satt¤. Ayaµ pa¾camo satt¤v¤so.
Sant'¤vuso, satt¤ sabbaso r¬pa-sa¾¾¤naµ samatikkam¤ paĀigha-sa¾¾¤naµ atthagam¤ n¤natta-sa¾¾¤naµ amanasik¤r¤ 'Ananto ¤k¤so' ti ¤k¤s¤na¾c¤yatan¬pag¤. Ayaµ chaĀĀho satt¤v¤so.
Satt¤vuso, satt¤ sabbaso ak¤k¤s¤na¾c¤yatanaµ samatikkamma 'Anantaµ vi¾¾¤na¼an' ti vi¾¾¤¼a¾c¤yatan¬pag¤. Ayaµ sattamo satt¤v¤so.
Sant'¤vuso, satt¤ sabbaso vi¾¾¤¼a¾c¤yatanaµ samatikkamma 'N'atthi ki¾cØ'ti ¤ki¾ca¾¾¤yatan¬pag¤. Ayaµ aĀĀhamo satt¤v¤so.
Sant'¤vuso, satt¤ sabbaso ¤ki¾ca¾¾¤yatanaµ samatikkamma n'evasa¾¾¤-n¤sa¾¾¤yatan¬pag¤. Ayaµ navamo satt¤v¤so.
[ 9.4 ] Nava akkha¼¤ asamay¤ brahmacariya-v¤s¤ya:
[ 264 ] Idh'¤vuso, Tath¤gato ca loke uppanno hoti arahaµ Samm¤-Sambuddho, Dhammo ca desØyati opasamiko parinibb¤niko sambodha-g¤mØ sugata-ppavedito; ayaµ ca puggalo nirayaµ upapanno hoti. Ayaµ paĀhamo akkha¼o asamayo brahmacariya-v¤s¤ya.
Puna ca paraµ ¤vuso, Tath¤gato ca loke uppanno hoti arahaµ Samm¤-Sambuddho, Dhammo ca desØyati opasamiko parinibb¤niko sambodha-g¤mi sugata-ppavedito; ayaµ ca puggalo tiracch¤na-yoniµ upapanno hoti. Ayaµ dutiyo akkha¼o asamayo brahmacariya-v¤s¤ya.
Puna ca paraµ ¤vuso, Tath¤gato ca loke uppanno hoti arahaµ Samm¤-Sambuddho, Dhammo ca desØyati opasamiko parinibb¤niko sambodhag¤mØ sugata-ppavedito; ayaµ ca puggalo petti-visayaµ upapanno hoti. Ayaµ tatiyo akkha¼o asamayo brahvacariya-v¤s¤ya.
Puna ca paraµ ¤vuso, Tath¤gato ca loke uppanno hoti arahaµ Samm¤-Sambuddho, Dhammo ca desØyati opasamiko parinibb¤niko sambodhag¤mØ sugata-ppavedito, ayaµ ca puggalo asura-k¤yaµ upapanno hoti. Ayaµ catuttho akkha¼o asamayo brahmacariya-v¤s¤ya.
Puna ca paraµ ¤vuso, Tath¤gato ca loke uppanno hoti arahaµ Samm¤-Sambuddho, Dhammo ca desØyati opasamiko parinibb¤niko sambodhag¤mØ sugata-ppavedito, ayaµ ca puggalo a¾¾ataraµ dØgh¤-yukaµ deva-nik¤yaµ upapanno hoti. Ayaµ pa¾camo akkha¼o asamayo brahmacariya-v¤s¤ya.
Puna ca paraµ ¤vuso, Tath¤gato ca loke uppanno hoti arahaµ Samm¤-Sambuddho, Dhammo ca desØyati opasamiko parinibb¤niko sambodhag¤mØ sugata-ppavedito, ayaµ ca puggalo paccan-timesu janapadesu pacc¤j¤to hoti milakkhesu avi¾¾¤t¤resu, yattha n'atthi gati bhikkh¬naµ bhikkhunØnaµ up¤sak¤naµ up¤sik¤naµ. Ayaµ chaĀĀho akkha¼o asamayo brahmacariya-v¤s¤ya.
Puna ca paraµ ¤vuso, Tath¤gato ca loke uppanno hoti arahaµ Samm¤-Sambuddho, Dhammo ca desØyati opasamiko parinibb¤niko sambodhag¤mØ sugata-ppavedito, ayaµ ca puggalo majjhimesu janapadesu pacc¤j¤to hoti, so ca hoti micch¤-diĀĀhiko viparØta-dassano: 'Natthi dinnaµ, n'atthi yiĀĀhaµ, n'atthi hutaµ, n'atthi sukaĀa-dukka¤naµ kamm¤naµ phalaµ vip¤ko, n'atthi ayaµ loko, n'atthi paro-loko, [ 265 ] n'atthi m¤t¤, n'atthi pit¤, n'atthi satt¤ opap¤tik¤, n'atthi loke Sama¼a-br¤hma¼¤- sammaggat¤ samm¤-paĀipann¤, ye imaµ ca lokaµ paraµ ca lokaµ sayaµ abhi¾¾¤ sacchikatv¤ pavedentØ' ti. Ayaµ sattamo akkha¼o asamayo brahmacariya-v¤s¤ya.
Puna ca paraµ ¤vuso, Tath¤gato ca loke uppanno hoti arahaµ Samm¤-Sambuddho, Dhammo ca desØyati opasamiko parinibb¤niko sambodha-g¤mØ sugata-ppavedito, ayaµ ca puggalo majjhimesu janapadesu pacc¤j¤to hoti, so ca hoti duppa¾¾o ja²o e²amugo na paĀibalo subh¤sita-dubbh¤sit¤-naµ attham a¾¾¤tuµ. Ayaµ aĀĀhamo akkha¼o asamayo brahmacariya-v¤s¤ya.
Puna ca paraµ ¤vuso, Tath¤gato ca loke anuppanno hoti arahaµ Samm¤-Sambuddho, Dhammo ca na desØyati opasamiko parinibb¤niko sambodha-g¤mØ sugata-ppavedito, ayaµ ca puggalo majjhimesu janapadesu pacc¤j¤to hoti so ca hoti pa¾¾av¤ aja²o anelamugo paĀibalo subh¤sita-dubbh¤sit¤naµ attham a¾¾¤tuµ. Ayaµ navamo akkha¼o asamayo brahmacariya-v¤s¤ya.
[ 9.5 ] Nava anupubba-vih¤r¤:
Idh'¤vuso, bhikkhu vivicc'eva k¤mehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaµ savic¤raµ vivekajaµ pØti-sukhaµ paĀhamajjh¤naµ upasampajja viharati.
Vitakka-vic¤r¤naµ v¬pasam¤ ajjhattaµ sampas¤danaµ cetaso ekodibh¤vaµ avitakkaµ avic¤raµ sam¤dhijaµ pØti-sukhaµ dutiyajjh¤naµ upasampajja viharati.
PØtiy¤ ca vir¤g¤ upekkhako ca viharati sato ca sampaj¤no sukhaµ ca k¤yena paĀisaµvedeti, yaµ taµ ariy¤ ¤cikkhanti: 'Upekkhako satim¤ sukha-vih¤rØ'ti tativa-jjh¤naµ upasampajja viharati.
Sukhassa ca pah¤¼¤ dukkhassa ca pah¤¼¤ pubbe va somanassa-domanass¤naµ atthaøgam¤ adukkhaµ asukhaµ upekkh¤-satip¤risuddhiµ catuttha-jjh¤naµ upasampajja viharati.
Sabbaso r¬pa-sa¾¾¤naµ samatikkam¤ paĀigha-sa¾¾¤naµ atthagam¤ n¤natta-sa¾¾¤naµ amanasik¤r¤ 'Ananto ¤k¤so' ti ¤k¤s¤na¾c¤yatanaµ upasampajja viharati.
Sabbaso ¤k¤s¤na¾c¤yatanaµ samatik- [ 266 ] kamma 'Anantaµ vi¾¾¤¼an' ti vi¾¾¤¼a¾c¤yatanaµ upasampajja viharati.
Sabbaso vi¾¾¤¼a¾c¤yatanaµ samatikkamma 'Natthi ki¾cØ' ti ¤ki¾ca¾¾¤yatanaµ upasampajja viharati.
Sabbaso ¤ki¾ca¾¾¤yatanaµ samatikkamma n'evasa¾¾¤-n¤sa¾¾¤yatanaµ upasampajja viharati.
Sabbaso n'evasa¾¾¤n¤-sa¾¾¤yatanaµ samatikkamma sa¾¾¤vedayitanirodhaµ upasampajja viharati.
[ 9.6 ] Nava anupubba-nirodh¤:
PaĀhamajjh¤naµ sam¤pannassa k¤ma-sa¾¾¤ niruddh¤ hoti.
Dutiyajjh¤naµ sam¤pannassa vitakka-vic¤r¤ nir¤ddh¤ honti.
Tatiyajjh¤naµ sam¤pannassa pØti niruddh¤ hoti.
Catutthajjh¤naµ sam¤pannassa ass¤sa-pass¤s¤ niruddh¤ honti.
£k¤s¤na¾c¤yatanaµ sam¤pannassa r¬pa-sa¾¾¤ niruddh¤ hoti.
Vi¾¾¤¼a¾c¤yatanaµ sam¤pannassa ¤k¤s¤na¾c¤yatana-sa¾¾¤ niruddh¤ hoti.
Aki¾ca¾¾¤yatanaµ sam¤pannassa vi¾¾¤¼a¾c¤yatana-sa¾¾¤ niruddh¤ hoti.
N'evasa¾¾¤-n¤sa¾¾¤yatanaµ sam¤pannassa ¤ki¾ca¾¾¤yatana-sa¾¾¤ niruddh¤ hoti.
Sa¾¾¤-vedayita-nirodhaµ sam¤pannassa sa¾¾¤ ca vedan¤ ca niruddh¤ honti.
Ime kho ¤vuso tena Bhagavat¤ j¤nat¤ passat¤ arahat¤ Samm¤Sambuddhena nava dhamm¤ sammad-akkh¤t¤. Tattha sabbeh'eva saøg¤yitabbaµ na vivaditabbaµ, yathayidaµ brahmacariyaµ addhaniyaµ assa cira-ĀĀhitikaµ, tad assa bahujana-hit¤ya bahujana-sukh¤ya lok¤nukamp¤ya atth¤ya hit¤ya sukh¤ya deva-manuss¤naµ.
Atthi kho ¤vuso tena Bhagavat¤ j¤nat¤ passat¤ arahat¤ Samm¤Sambuddhena dassa dhamm¤ sammad-akkh¤to. Tattha sabbeh'eva saøg¤yitabbaµ na vivaditabbaµ, yatha-yidaµ brahmacariyaµ addhaniyaµ assa cira-ĀĀhitikaµ, tad assa bahujana-hit¤ya bahujana-sukh¤ya lok¤nukamp¤ya atth¤ya hit¤ya sukh¤ya deva-manuss¤naµ.
Katame dasa:
[ 10.1 ] Dasa n¤tha-kara¼¤ dhamm¤:
Idh'¤vuso, bhikkhu sØlav¤ hoti p¤timokkha-saøvara-saøvuto viharati, ¤c¤ra-gocara-sampanno anumattesu vajjesu bhaya-dass¤vØ, sam¤d¤ya sikkhati sikkh¤padesu. Yaµ p'¤vuso bhikkhu [ 267 ] sØlav¤ hoti, p¤timokkha-saµvara-saµvuto viharati, ¤c¤ra-gocara-sampanno anumattesu vajjesu bhaya-dass¤vØ, sam¤d¤ya sikkhati sikkh¤padesu, ayam pi dhammo n¤thakara¼o.
Puna ca paraµ ¤vuso, bhikkhu bahussuto hoti suta-dharo suta-sannicayo. Ye te dhamm¤ ¤dikaly¤¼¤ majjhe-kaly¤¼¤ pariyos¤na-kaly¤¼¤ s¤tth¤µ savya¾jan¤ kevala-paripu¼¼aµ parisuddhaµ brahmacariyaµ abhivadanti, tath¤-r¬passa dhamm¤ bahussut¤ honti dhat¤ vacas¤ paricit¤ manas¤nupekkhit¤ diĀĀhiy¤ suppaĀividdh¤. Yam p'¤vuso, bhikkhu bahussuto hoti vacas¤ paricit¤ manas¤nupekkhit¤ diĀĀhiy¤ suppaĀividdh¤. Ayam pi dhammo n¤tha-kara¼o.
Puna ca paraµ ¤vuso, bhikkhu kaly¤¼a-mitto hoti kaly¤¼a-sah¤yo kaly¤¼a-sampavaøko. Yam p'¤vuso, bhikkhu kaly¤¼a-mitto hoti kaly¤¼a-sah¤yo kaly¤¼a-sampavaøko. Ayam pi dhammo n¤tha-kara¼o.
Puna ca paraµ ¤vuso, bhikkhu subbaco hoti sovacassa-kara¼ehi dhammehi samann¤gato khamo padakkhi¼a-gg¤hØ anuss¤niµ. Yam p'¤vuso, bhikkhu subbaco hoti sovacassa-kara¼ehi dhammehi samann¤gato khamo padakkhi¼agg¤hØ anus¤saniµ. Ayam pi dhammo n¤tha-kara¼o.
Puna ca paraµ ¤vuso, bhikkhu y¤ni t¤ni sabrahmac¤rØnaµ ucc¤vac¤ni kiµkara¼Øy¤ni, tattha dakkho hoti analaso tatr¬p¤y¤ya vØmaµs¤ya samann¤gato, alaµ k¤tuµ alaµ saµvidh¤tuµ. Yam p'¤vuso, bhikkhu y¤ni t¤ni sabrahmac¤rØnaµ ucc¤vac¤ni kiµkara¼Øy¤ni, tattha dakkho hoti analaso tatr¬p¤y¤ya vØmaµs¤ya samann¤gato, alaµ k¤tuµ alaµ saµvidh¤tuµ. Ayam pi dhammo n¤tha-kara¼o.
Puna ca paraµ ¤vuso, bhikkhu dhamma-k¤mo hoti piya-samud¤h¤ro abhidhamme abhivinaye u²¤ra-p¤mojjo. Yam p'¤vuso, bhikkhu dhamma-k¤mo hoti piya-samud¤h¤ro abhidhamme ahivinaye u²¤ra-p¤mojjo. Ayam pi dhammo n¤tha-kara¼o.
Puna ca paraµ [ 268 ] ¤vuso, bhikkhu santuĀĀho hoti itarØtar-civara-pi¼Ąap¤ta-sen¤sana-gil¤na-paccaya-bhesajja-parikk¤rehi. Yam p'¤vuso, bhikkhu santuĀĀho hoti itarØtar-cØvara-pi¼Ąap¤ta-sen¤sana-gil¤na-paccaya-bhesajja-parikkh¤rehi. Ayam pi dhammo n¤tha-kara¼o.
Puna ca paraµ ¤vuso, bhikkhu ¤raddha-viriyo viharati akusal¤naµ dhamm¤naµ pah¤n¤ya,kusal¤naµ dhamm¤naµ upasampad¤ya, th¤mav¤ da²ha-parakkamo anikkhitta-dhuro kusalesu dhammesu. Yam p'¤vuso, bhikkhu ¤raddha-viriyo virahati akusal¤naµ dhamm¤naµ pah¤n¤ya, kusal¤naµ dhamm¤naµ upasampad¤ya, th¤mav¤ da²ha-parakkamo anikkhitta-dhuro kusalesu dhammesu. Ayam pi dhammo n¤tha-kara¼o.
Puna ca paraµ ¤vuso, bhikkhu satim¤ hoti paramena sati-nepakkena samann¤gato cira-katam pi cira-bh¤sitam pi sarit¤ anussarit¤. Yam p'¤vuso, bhikkhu satim¤ hoti paramena sati-nepakkena samann¤gato cira-katampi cira-bh¤sitam pi sarit¤ anussarit¤. Ayam pi dhammo n¤tha-kara¼o.
Puna ca paraµ ¤vuso bhikkhu pa¾¾av¤ hoti udayattha-g¤miniy¤ pa¾¾¤ya samann¤gato ariy¤ya nibbedhik¤ya samm¤-dukkhakkhaya-g¤miniy¤. Yam p'¤vuso, bhikkhu pa¾¾av¤ hoti udayattha-g¤miniy¤ pa¾¾¤ya samann¤gato ariy¤ya nibbedhik¤ya samm¤-dukkhakkhaya-g¤miniy¤. Ayam pi dhammo n¤tha-kara¼o.
[ 10.2 ] Dasa kasi¼¤yatan¤ni:
PaĀhavØ-kasi¼am eko sa¾j¤n¤ti uddhaµ adho tiriyaµ advayaµ appam¤¼aµ.
£po-kasinam eko sa¾j¤n¤ti uddhaµ adho tirayaµ advayaµ appam¤¼aµ.
Tejo-kasi¼am eko sa¾j¤n¤ti uddhaµ adho tiriyaµ advayaµ appam¤¼aµ.
V¤yo-kasi¼am eko sa¾j¤n¤ti uddhaµ adho tiriyaµ advayaµ appam¤¼aµ.
NØla-kasi¼am eko sa¾j¤n¤ti uddhaµ adho tiriyaµ advayaµ appam¤¼aµ.
PØta-kasi¼am eko sa¾j¤n¤ti uddhaµ adho tiriyaµ advayaµ appam¤¼aµ.
Lohita-kasi¼am eko sa¾j¤n¤ti uddhaµ adho tiriyaµ advayaµ appam¤¼aµ.
Od¤ta-kasi¼am eko sa¾j¤n¤ti uddhaµ adho tiriyaµ advayaµ appam¤¼aµ.
£k¤sa-kasi¼am eko sa¾j¤n¤ti uddhaµ adho tiriyaµ advayaµ appam¤¼aµ.
Vi¾¾¤¼a-kasi¼am eko sa¾j¤n¤ti uddhaµ adho tiriyaµ advayaµ ap